‎ ‎مقایسه شاخص بارش استاندارد و شاخص اصلاح شده آن در پایش خشکسالی مناطق خشک

خشکسالی به عنوان یکی از پیچیده ترین و پرتکرارترین پدیده های اقلیمی، همواره بخش های مختلف جوامع انسانی، اقتصادی و زیست محیطی را تحت تاثیر قرار داده است. در میان شاخص های متعددی که برای پایش این پدیده توسعه یافته اند، شاخص بارش استاندارد شده به دلیل سادگی محاسبات و قابلیت مقایسه در مقیاس های زمانی مختلف، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. با این حال، کاربرد این شاخص در مناطق خشک و نیمه خشک با محدودیت های جدی روبه رو است. وجود مقادیر متعدد بارش صفر، توزیع نامناسب بارش های فصلی، و نامناسب بودن تابع توزیع گاما برای برازش داده های بارش در این مناطق، از جمله مهم ترین این محدودیت ها محسوب می شوند. در پژوهش حاضر، به مقایسه دو رویکرد محاسبه شاخص بارش استاندارد شده، یعنی روش مرسوم و روش اصلاح شده پیشنهادی توسط قائمی و همکاران، برای پایش خشکسالی در دو ایستگاه زابل و زاهدان واقع در استان سیستان و بلوچستان پرداخته شده است. دوره آماری مورد بررسی سی سال و از سال ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۲ را شامل می شود. نتایج نشان داد که ویژگی های خشکسالی استخراج شده از دو رویکرد، تفاوت های قابل توجهی دارند. در ایستگاه زابل، شاخص اصلاح شده میانگین شدت خشکسالی را کمتر، اما طول دوره و فراوانی وقوع خشکسالی را بیشتر از روش مرسوم برآورد کرد. در مقابل، در ایستگاه زاهدان، شاخص اصلاح شده شدت خشکسالی را بیشتر، اما طول دوره و فراوانی وقوع را کمتر تخمین زد. این تفاوت ها عمدتا ناشی از تفاوت در تعداد مقادیر بارش صفر و الگوی توزیع بارش در دو ایستگاه است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که استفاده از شاخص اصلاح شده برای پایش دقیق تر خشکسالی در مناطق خشک و نیمه خشک ضروری است و می تواند به بهبود مدیریت منابع آب در این مناطق کمک شایانی نماید‎.‎

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، شاخص بارش استاندارد ، شاخص اصلاح شده ، مناطق خشک ، توزیع مقدار فرین تعمیم یافته ، تئوری گردش ها ، پایش خشکسالی