معلم در عصر هوش مصنوعی : جایگزین یا همکار ؟

هوش مصنوعی در سال های اخیر با شتابی بی سابقه وارد عرصه آموزش شده است و پرسش هایی بنیادین درباره آینده حرفه معلمی برانگیخته است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-مروری به بررسی این پرسش محوری می پردازد که آیا هوش مصنوعی جایگزین معلم خواهد شد یا آن که می تواند همکاری هم افزا با او داشته باشد. یافته های مرور نظام مند ۱۶۹ مطالعه منتشرشده در بازه ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۴ نشان می دهد که ۴۵.۵۶ درصد از پیاده سازی های هوش مصنوعی در آموزش به جایگزینی کارکردهای انسانی انجامیده است، در حالی که تنها ۴.۷۳ درصد از آن ها به مشارکت اصیل انسان و هوش مصنوعی دست یافته اند (نسبتی نزدیک به ۱۰ به ۱). اسناد راهبردی یونسکو بر غیرقابل جانشینی معلمان تاکید دارند و هوش مصنوعی را ابزاری برای توانمندسازی معلمان می دانند، نه جایگزینی آنان. چارچوب های نظری نوین، سه حالت تعامل معلم و هوش مصنوعی را ترسیم می کنند: جایگزینی (که به تحلیل رفتن شایستگی های معلم می انجامد)، مکملی (که توانمندی های معلم را گسترش می دهد) و هم افزایی (که در آن هر دو عامل در تصمیم گیری مشترک، چالش گری سازنده و هم استدلالی درگیر می شوند و به نتایجی دست می یابند که هیچ یک به تنهایی قادر به تحقق آن نیستند). نتیجه آن که هوش مصنوعی نه جایگزین معلم، بلکه همکاری استراتژیک با او را ممکن می سازد، مشروط بر آن که نظام های آموزشی به جای اتوماسیون صرف، به سوی طراحی هم افزایانه حرکت کنند، معلمان به سواد هوش مصنوعی مجهز شوند و خط مشی های فراگیر و عادلانه برای کاربست این فناوری تدوین گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، معلم و هوش مصنوعی ، جایگزینی در برابر همکاری ، هم افزایی انسان و هوش مصنوعی ، آینده حرفه معلمی ، سواد هوش مصنوعی معلمان