سواد الگوریتمی معلم؛ توانایی تشخیص سوگیری های پنهان در ابزارهای هوش مصنوعی آموزشی و مقابله با آن

زمینه و هدف: با گسترش روزافزون کاربرد هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، وجود سوگیری های پنهان در الگوریتم های این ابزارها به چالشی جدی برای عدالت آموزشی تبدیل شده است. سواد الگوریتمی به عنوان توانایی درک، تحلیل و ارزیابی انتقادی سیستم های الگوریتمی، نقشی کلیدی در توانمندسازی معلمان برای تشخیص و مقابله با این سوگیری ها ایفا می کند. هدف این مقاله، تبیین مفهوم سواد الگوریتمی معلمان و ارائه چارچوبی نظری برای تشخیص و مقابله با سوگیری های پنهان در ابزارهای هوش مصنوعی آموزشی است.روش: این مقاله با رویکرد مروری و کیفی و با بهره گیری از تحلیل مفاهیم و یافته های پژوهش های موجود، به بررسی ابعاد مختلف سواد الگوریتمی، علل و مصادیق سوگیری های الگوریتمی، پیامدهای آنها بر عدالت آموزشی و راهبردهای مقابله با آنها پرداخته است.یافته ها: سواد الگوریتمی معلمان، فراتر از سواد دیجیتال و رایانه ای، بر درک سازوکارهای پشت پرده الگوریتم ها و توانایی نقد و ارزیابی خروجی های آنها تاکید دارد. سوگیری های الگوریتمی ریشه در داده های ناقص، عدم شفافیت الگوریتم ها و نابرابری های ساختاری نظام آموزشی دارند و در مصادیقی چون سوگیری تاییدی، تبعیض جنسیتی، قومی و زبانی بروز می کنند. پیامدهای این سوگیری ها شامل تشدید نابرابری های آموزشی، تضعیف عاملیت معلمان و کاهش فرصت های یادگیری دانش آموزان است. راهبردهای مقابله با سوگیری ها در پنج حوزه اصلی شناسایی شد: ارتقای سواد انتقادی معلمان، پالایش داده های آموزشی، طراحی فعالیت های یادگیری دانش آموزمحور، بازتعریف نقش معلم به تسهیل گر هوشمند و مدافع عدالت آموزشی، و ترویج رویکردهای معلم یاری هوش مصنوعی.نتیجه گیری: توانمندسازی معلمان در حوزه سواد الگوریتمی، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای تحقق عدالت آموزشی در عصر هوش مصنوعی است. این توانمندسازی نیازمند طراحی برنامه های تربیت معلم مبتنی بر رویکردهای انتقادی، تدوین سیاست های حمایتی و توسعه ابزارهای هوشمند با رویکرد معلم یاری است. تحقق این امر، مستلزم همکاری میان رشته ای و عزم ملی در سطوح مختلف نظام آموزشی می باشد.

کلیدواژه ها:

سواد الگوریتمی ، سوگیری الگوریتمی ، عدالت آموزشی ، هوش مصنوعی در آموزش ، عاملیت معلم.