تاثیر خودروهای خودران بر برنامه ریزی حمل ونقل شهری: چارچوبی برای شهرداری ها

خودروهای خودران (Autonomous Vehicles) به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های مخل حوزه حمل ونقل، پتانسیل بازتعریف بنیادین شکل و عملکرد شهرها را دارند؛ از کاهش نیاز به فضای پارکینگ گرفته تا تغییر الگوهای کاربری زمین و شبکه معابر. با این حال، این تحول عمیق، همراه با عدم قطعیت گسترده ای است که برنامه ریزی شهرداری ها برای آن را با چالش های جدی مواجه می کند؛ چراکه پیامدهای نهایی این فناوری، به شدت به نحوه حکمرانی و تنظیم گری آن توسط نهادهای محلی وابسته است. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوبی برای برنامه ریزی حمل ونقل شهری شهرداری ها در مواجهه با گسترش خودروهای خودران انجام شده است. این مطالعه با رویکردی اکتشافی و با استفاده از روش آینده پژوهی (Futures Studies)، ادبیات علمی داخلی و خارجی مرتبط با پیامدهای کالبدی، ترافیکی و حکمرانی خودروهای خودران، در کنار شواهد تجربی از تجربه شهرهایی نظیر پیتسبورگ و بوستون، و یافته های پژوهش های پذیرش فناوری در تهران را بررسی و سناریوهای محتمل آینده حمل ونقل شهری را تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهند که پیامدهای خودروهای خودران بر شهر، به طور قطعی از پیش تعیین شده نیست، بلکه به انتخاب های سیاستی شهرداری ها در چهار حوزه کلیدی—تنظیم گری و صدور مجوز، بازطراحی کاربری زمین و فضای عمومی، مدیریت تقاضای سفر، و توسعه زیرساخت داده—بستگی دارد. این پژوهش نشان می دهد که سناریوی «خودروی خودران اشتراکی و مکمل حمل ونقل عمومی» می تواند به کاهش ترافیک و ازدحام منجر شود، درحالی که سناریوی «خودروی خودران خصوصی و مالکیتی» می تواند سفرهای بدون سرنشین و ازدحام شهری را افزایش دهد. این پژوهش پیشنهاد می کند که شهرداری ها، به جای مواجهه منفعل با این فناوری، از هم اکنون با تدوین چارچوب های تنظیم گری فعالانه، آماده سازی زیرساخت داده و بازنگری در برنامه های کاربری زمین، مسیر توسعه این فناوری را به سمت اهداف پایداری و عدالت شهری هدایت کنند.

کلیدواژه ها:

خودروهای خودران ، برنامه ریزی حمل ونقل شهری ، شهرداری ، حکمرانی شهری ، آینده پژوهی