گذار از خودرومحوری به انسان محوری: اولویت بندی توسعه حمل ونقل پاک و زیرساخت های دوچرخه سواری در طرح های جامع شهری

در دهه های اخیر، الگوی توسعه شهری مبتنی بر خودرو در کلان شهرهای جهان و به ویژه ایران، پیامدهای منفی گسترده ای از جمله آلودگی هوا، ترافیک سنگین، کاهش کیفیت زندگی و ناپایداری زیست محیطی به همراه داشته است. این مقاله با هدف ارائه چارچوبی برای گذار از رویکرد خودرومحور به انسان محور در طراحی معابر شهری، به اولویت بندی توسعه حمل ونقل پاک و زیرساخت های دوچرخه سواری در طرح های جامع شهری می پردازد. روش تحقیق این مطالعه، ترکیبی از رویکرد کیفی (مرور نظام مند ادبیات) و روش کمی (تحلیل سلسله مراتبی AHP) است که داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، اسناد طرح های جامع شهری و مصاحبه با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه شهرسازی و حمل ونقل جمع آوری شد. یافته ها نشان می دهد که معیارهای «کاهش انتشار کربن»، «ارتقای ایمنی عابران و دوچرخه سواران»، «دسترسی عادلانه به خدمات شهری» و «بهبود سلامت عمومی» به عنوان اولویت های اصلی در بازطراحی معابر شناسایی شدند. همچنین، نتایج تحلیل AHP حاکی از آن است که توسعه مسیرهای دوچرخه سواری اختصاصی (وزن ۰.۳۲)، پیاده مدارسازی معابر (وزن ۰.۲۸)، و ایجاد مناطق کم سرعت (Low Traffic Zones) با وزن ۰.۲۱ در صدر اولویت های اجرایی قرار دارند. این پژوهش نشان می دهد که تلفیق سیاست های حمل ونقل پاک با طراحی شهری انسان گرا نه تنها پایداری زیست محیطی را ارتقا می دهد، بلکه عدالت فضایی و کیفیت زندگی شهری را نیز بهبود می بخشد. در پایان، راهبردهای عملیاتی برای شهرداری ها و طراحان شهری در راستای تسهیل این گذار ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

حمل ونقل پاک ، دوچرخه سواری شهری ، انسان محوری ، پایداری زیست محیطی ، طرح جامع شهری.