شهرسازی مشارکتی در عصر دیجیتال: بررسی تاثیر پلتفرم های شهروندی بر فرآیند تصمیم گیری و تخصیص بودجه در شهرداری

در دهه اخیر، ظهور فناوری های دیجیتال و پلتفرم های مشارکت محور، افق های جدیدی را در حوزه شهرسازی مشارکتی گشوده است. شهرداری ها در سراسر جهان به تدریج از رویکردهای سنتی و مبتنی بر جلسات حضوری به سمت استفاده از پلتفرم های دیجیتال برای جلب مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم گیری و تخصیص بودجه حرکت کرده اند. مقاله حاضر با هدف بررسی تاثیر پلتفرم های شهروندی دیجیتال بر فرآیند تصمیم گیری و تخصیص بودجه در شهرداری ها نگاشته شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تطبیقی-مقایسه ای (Comparative Case Study Analysis)، به بررسی تجارب شش شهر پیشرو در زمینه پیاده سازی پلتفرم های مشارکت شهروندی (بارسلونا، هلسینکی، صوفیه، آمستردام، کوپنهاگ و بانکوک) پرداخته و با بهره گیری از تکنیک تحلیل محتوای کیفی (Qualitative Content Analysis)، الگوهای موفق، چالش ها و پیامدهای این پلتفرم ها را واکاوی می کند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه «نردبان مشارکت» آرنشتاین (Arnstein, ۱۹۶۹) و مفهوم «شهروندی پلتفرمی» استوار است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پلتفرم های مشارکت شهروندی نظیر Decidim، CONSUL و Go Vocal توانسته اند با افزایش شفافیت، تسهیل دسترسی و کاهش موانع جغرافیایی و زمانی، مشارکت شهروندان را به طور چشمگیری افزایش دهند. به عنوان مثال، پلتفرم Sofia Decides در بلغارستان موفق شد مشارکت شهروندان را از ۱۵,۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۲۴,۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۵ افزایش دهد. پلتفرم Traffy Fondue در بانکوک با کسب رضایت ۸۴ درصدی شهروندان، سالانه ۲.۱۴ میلیون دلار صرفه جویی هزینه برای بخش عمومی به همراه داشته است. با این حال، چالش هایی نظیر شکاف دیجیتال، محدودیت های نهادی، کاهش عمق گفت وگو و خطر «دموکراسی نمایشی» (نمایشی شدن مشارکت) موانع جدی بر سر راه تحقق شهرسازی مشارکتی دیجیتال هستند. مقاله در پایان، چارچوبی هفت گانه برای پیاده سازی موثر پلتفرم های شهروندی در شهرداری های ایران شامل (۱) بومی سازی فناوری، (۲) توانمندسازی دیجیتال شهروندان، (۳) شفافیت الگوریتمی، (۴) تلفیق مشارکت آنلاین و حضوری، (۵) بازخورد و پاسخگویی، (۶) تخصیص عادلانه بودجه، و (۷) پایش و ارزیابی مستمر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

شهرسازی مشارکتی ، پلتفرم های شهروندی ، تصمیم گیری شهری ، بودجه ریزی مشارکتی ، حکمرانی دیجیتال.