ارزیابی اقتصادی-اجتماعی پروژه های احیای فضاهای سبز رهاشده شهری با رویکرد هزینه-فایده گسترش یافته

فضاهای سبز رهاشده و بلااستفاده شهری، که در نتیجه تعطیلی کاربری های صنعتی، رکود پروژه های عمرانی نیمه تمام یا فرسودگی تدریجی بدون نگهداری شکل می گیرند، بخش قابل توجهی از سرمایه فضایی بسیاری از کلان شهرها را در بر می گیرند؛ سرمایه ای که در صورت احیا، می تواند بازدهی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی چندگانه ای برای شهر ایجاد کند. با این حال، تصمیم گیری درباره تخصیص بودجه محدود شهرداری ها به این پروژه ها، اغلب بر پایه تحلیل های هزینه-فایده متعارف انجام می شود که تنها منافع مستقیم و قابل قیمت گذاری بازاری (نظیر افزایش ارزش زمین مجاور) را در نظر می گیرند و از منافع نامشهود اما قابل توجهی نظیر خدمات اکوسیستمی، بهبود سلامت روانی شهروندان و تقویت سرمایه اجتماعی محله غافل می مانند. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی گسترش چارچوب تحلیل هزینه-فایده متعارف برای پوشش این منافع نامشهود، و ارزیابی کاربرد عملی این چارچوب گسترش یافته در تصمیم گیری درباره اولویت بندی پروژه های احیای فضای سبز رهاشده شهری است. این مقاله با هدف پاسخ به این مسئله، از طریق مرور نظام مند ادبیات علمی بین المللی در حوزه اقتصاد محیط زیست شهری و برنامه ریزی فضای سبز انجام شده است. مبانی نظری پژوهش بر پایه نظریه خدمات اکوسیستمی شهری، رویکرد سرمایه طبیعی، و چارچوب های ارزش گذاری اقتصادی منافع نامشهود بنا شده است. روش تحقیق مورد استفاده، رویکرد مروری-تطبیقی برای تحلیل و تلفیق شواهد تجربی موجود درباره روش های ارزش گذاری و کاربرد آن ها در پروژه های احیای فضای سبز است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پروژه های احیای فضای سبز رهاشده، هنگامی که با رویکرد هزینه-فایده گسترش یافته ارزیابی می شوند، در اکثر موارد مستندشده در ادبیات، نسبت منافع به هزینه به مراتب مطلوب تری نسبت به ارزیابی صرفا بر پایه ارزش زمین نشان می دهند؛ یافته ای که اهمیت بازنگری در رویه های ارزیابی مالی پروژه های شهری را برجسته می کند. مقاله در پایان چارچوبی عملیاتی برای به کارگیری تحلیل هزینه-فایده گسترش یافته در اولویت بندی پروژه های احیای فضای سبز رهاشده در کلان شهرهای ایران پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

احیای فضای سبز شهری ، تحلیل هزینه-فایده گسترش یافته ، خدمات اکوسیستمی شهری ، ارزش گذاری اقتصادی ، زمین های رهاشده