مروری بر نقش فضاهای شهری سایه دار در سازگاری شهرها با گرمای شدید

تشدید جزایر حرارتی شهری و افزایش فراوانی رخدادهای گرمای شدید، شهرها را با چالشی جدی در حوزه سلامت عمومی، آسایش حرارتی، مصرف انرژی و عدالت فضایی مواجه کرده است. فضاهای شهری سایه دار، به ویژه سایه درختان، به عنوان یکی از در دسترس ترین و موثرترین راهبردهای سازگاری در مقیاس عابر، توجه فزاینده ای را به خود جلب کرده اند. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند نقش فضاهای شهری سایه دار در سازگاری شهرها با گرمای شدید و با استفاده از روش مرور کتابخانه ای (مرور روایتی) بر روی ۱۰ مقاله منتخب از پایگاه های معتبر علمی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که سایه دهی خیابانی از طریق کاهش دمای تابشی میانگین (Tmrt) به عنوان حساس ترین مولفه آسایش حرارتی، می تواند شاخص های فیزیولوژیک نظیر UTCI را تا ۳٫۱ درجه سانتی گراد، mPET را تا ۸٫۸ درجه سانتی گراد و PET را تا ۱۱ درجه سانتی گراد کاهش دهد و احتمال عبور از آستانه های گرمای خطرناک را تا پنج برابر کاهش دهد. با این حال، اثربخشی سایه یکنواخت نیست و به عوامل متعددی از جمله گونه درخت (با برتری گونه های دارای تاج بزرگ، متراکم و شاخص سطح برگ بالا)، فرم و هندسه شهری (نسبت دید آسمان، نسبت ارتفاع به عرض، جهت گیری خیابان) و نوع سایه طبیعی در برابر مصنوعیوابسته است. درختان به طور متوسط ۰٫۶ درجه WBGT و ۱ درجه دمای هوا بیشتر از سازه های سایه بان خنک سازی می کنند. همچنین بافت های شهری متراکم، با وجود سایه دهی روزانه، شب ها گرما را به دام می اندازند که ضرورت توجه به تعادل شبانه روزی را آشکار می سازد. نتیجه گیری مقاله بر لزوم گذار از نگاه موضعی به سایه به سوی رویکردی سیستمی، مبتنی بر شواهد و عادلانه تاکید دارد که سایه را به عنوان بخشی از زیرساخت اقلیمی و سلامت عمومی شهرها در نظر می گیرد و ترکیب آن با سطوح بازتابنده، مصالح نفوذپذیر و حکمرانی زمینه مند را برای بیشینه سازی تاب آوری شهری پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

فضاهای شهری سایه دار ، سازگاری با گرمای شدید ، آسایش حرارتی.