از پارک های سنتی تا جنگل های خرد شهری: ارزیابی نقش فضای سبز فشرده در کاهش جزایر حرارتی و ارتقای تاب آوری اقلیمی کلان شهرها

پدیده جزایر حرارتی شهری (UHI) به عنوان یکی از پیامدهای جدی تغییرات اقلیمی و رشد بی رویه شهرنشینی، سلامت عمومی، مصرف انرژی و پایداری محیطی کلان شهرها را با مخاطره جدی مواجه ساخته است. در این میان، پارک ها و فضای سبز شهری به عنوان یکی از موثرترین راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NbS) برای تعدیل دما و افزایش تاب آوری اقلیمی شناخته می شوند. با این حال، محدودیت شدید زمین در بافت های متراکم شهری، امکان احداث پارک های وسیع سنتی را از بین برده و لزوم روی آوری به الگوهای فشرده و کارآمد فضای سبز را دوچندان کرده است. مقاله حاضر با هدف ارزیابی کارایی جنگل های خرد شهری (Micro Forests) مبتنی بر روش میاواکی (Miyawaki) در مقایسه با پارک های سنتی، در کاهش شدت جزایر حرارتی و ارتقای تاب آوری اقلیمی کلان شهرها نگاشته شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل تطبیقی-مقایسه ای (Comparative Analysis) و تکنیک تحلیل SWOT، به بررسی تجارب موفق پیاده سازی جنگل های خرد در شهرهای پیشرو (از جمله توکیو، برلین، پاریس و سنگاپور) پرداخته و سپس قابلیت های بومی سازی آن را برای کلان شهرهای ایران واکاوی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که جنگل های خرد شهری با تراکم پوشش گیاهی بالا (۳ تا ۵ برابر پارک های سنتی)، رشد سریع تر (۱۰ برابر سریع تر از حالت طبیعی) و نیاز به فضای بسیار محدود (حتی در زمین های به مساحت ۱۰۰ تا ۳۰۰ مترمربع)، قادرند دمای محیط را تا ۲ تا ۴ درجه سانتی گراد در مقیاس محلی کاهش دهند، تنوع زیستی را تا ۳۰۰ درصد افزایش دهند و هزینه های نگهداری بلندمدت را به مراتب کاهش دهند. با این حال، چالش هایی نظیر نیاز به دانش تخصصی در انتخاب گونه های بومی و سازگار، هزینه های اولیه بالای آماده سازی خاک، و چالش های تامین آب در اقلیم های خشک و نیمه خشک، موانع جدی بر سر راه توسعه این رویکرد در ایران محسوب می شوند. مقاله در پایان، راهبردهای عملی شامل تدوین دستورالعمل های بومی طراحی جنگل های خرد، استفاده از پساب های تصفیه شده برای آبیاری، و مشارکت جامعه محلی در کاشت و نگهداری را به شهرداری ها پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

جنگل های خرد شهری ، جزیره حرارتی ، تاب آوری اقلیمی ، روش میاواکی ، فضای سبز فشرده.