تحلیل الگوهای توسعه شهری از شهر فشرده تا شهر پراکنده و تاثیر آن بر کارآمدی و پایداری مدیریت شهری

الگوی توسعه فضایی شهر یکی از عوامل بنیادین در تعیین نحوه عملکرد نظام مدیریت شهری، میزان بهره وری زیرساخت ها، هزینه ارائه خدمات عمومی، الگوی جابه جایی شهروندان، مصرف انرژی، کیفیت محیط زیست و عدالت فضایی است. رشد شتابان شهرنشینی در دهه های اخیر موجب شده است که بسیاری از شهرها با دو روند متفاوت مواجه باشند: از یک سو، توسعه فشرده و درون زا که بر استفاده کارآمد از زمین، تراکم متعادل، اختلاط کاربری ها و توسعه حمل ونقل عمومی تاکید دارد و از سوی دیگر، توسعه پراکنده و افقی که با کاهش تراکم، گسترش کالبدی شهر، تفکیک کاربری ها و افزایش وابستگی به خودرو مشخص می شود. پیامدهای متفاوت این دو الگو، مسئله فرم شهری را به یکی از موضوعات مهم در برنامه ریزی و مدیریت شهری تبدیل کرده است.این پژوهش با هدف تحلیل رابطه میان الگوهای توسعه شهری و کارآمدی و پایداری مدیریت شهری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد، ادبیات نظری و پژوهش های مرتبط است. در این مقاله، شهر فشرده و شهر پراکنده به عنوان دو قطب یک طیف فضایی مورد بررسی قرار گرفته و پیامدهای آنها در ابعاد اقتصادی، زیرساختی، حمل ونقل، محیط زیستی، اجتماعی، فضایی و مدیریتی تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که توسعه پراکنده، در صورت نبود برنامه ریزی یکپارچه، معمولا با افزایش طول شبکه های زیرساختی، هزینه خدمات رسانی، مصرف زمین، وابستگی به خودرو و نابرابری دسترسی همراه می شود. در مقابل، توسعه فشرده می تواند بهره وری زیرساخت و حمل ونقل عمومی را افزایش دهد، اما در صورت فقدان ظرفیت زیرساختی و کیفیت محیطی، ممکن است به ازدحام، افزایش قیمت زمین و کاهش کیفیت زندگی منجر شود.بر اساس تحلیل انجام شده، الگوی مطلوب برای مدیریت شهری را نمی توان در فشردگی حداکثری یا پراکندگی حداقلی خلاصه کرد. الگوی مناسب تر، «توسعه فشرده، متعادل، چندمرکزی، مختلط و حمل ونقل محور» است؛ الگویی که از مزایای تمرکز و صرفه های ناشی از تجمع استفاده می کند و در عین حال از پیامدهای منفی تراکم افراطی و پراکندگی شهری می کاهد.

کلیدواژه ها:

فرم شهری ، شهر فشرده ، شهر پراکنده ، توسعه شهری ، مدیریت شهری ، پایداری شهری ، کارآمدی ، تراکم ، شهر چندمرکزی ، عدالت فضایی.