مدیریت بحران شهری در برابر مخاطرات طبیعی و انسان ساخت؛ چارچوبی برای تاب آوری مدیریت شهرهای آینده

شتاب شهرنشینی، تمرکز جمعیت و فعالیت های اقتصادی، گسترش زیرساخت های حیاتی، تغییرات اقلیمی، توسعه نامتوازن فضایی و افزایش وابستگی متقابل شبکه های شهری، موجب شده است که شهرهای معاصر با طیف گسترده ای از مخاطرات طبیعی و انسان ساخت مواجه باشند. زلزله، سیل، خشکسالی، فرونشست زمین، موج گرما و آتش سوزی در کنار حوادث صنعتی، حمل ونقلی، اختلال زیرساختی، بحران های فناوری و حملات سایبری، ماهیتی پیچیده و چندلایه به بحران های شهری بخشیده اند. در چنین شرایطی، رویکرد سنتی مبتنی بر واکنش پس از وقوع حادثه، پاسخگوی نیازهای شهرهای آینده نیست و مدیریت شهری باید از مدیریت حادثه به سمت مدیریت ریسک، پیشگیری، آمادگی، تاب آوری و یادگیری نهادی حرکت کند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش مدیریت شهری در مواجهه با مخاطرات طبیعی و انسان ساخت و ارائه چارچوبی یکپارچه برای ارتقای تاب آوری مدیریت شهرهای آینده است. پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر مبنای مطالعات اسنادی و تحلیل ادبیات علمی و سیاستی انجام شده است. نتایج نشان می دهد تاب آوری شهری حاصل تعامل ابعاد کالبدی، زیرساختی، اجتماعی، اقتصادی، محیط زیستی، فناورانه و نهادی است و هیچ یک از این ابعاد به تنهایی نمی تواند تاب آوری پایدار ایجاد کند. تحلیل پژوهش نشان می دهد که مدیریت شهری آینده باید مبتنی بر ارزیابی چندمخاطره ای، حکمرانی شبکه ای، برنامه ریزی فضایی ریسک محور، حفاظت از زیرساخت های حیاتی، سرمایه اجتماعی، فناوری های هوشمند، عدالت فضایی و سازوکارهای یادگیری پس از بحران باشد. در پایان، چارچوبی شش مرحله ای شامل شناخت ریسک، کاهش آسیب پذیری، ظرفیت سازی نهادی و اجتماعی، آمادگی، پاسخ هوشمند و بازیابی یادگیرنده ارائه می شود. بر اساس این چارچوب، شهر تاب آور شهری نیست که هیچ گاه آسیب نبیند، بلکه شهری است که بتواند ریسک را پیش از وقوع بحران کاهش دهد، در هنگام بحران عملکردهای حیاتی را حفظ کند، پس از بحران عادلانه و سریع بازیابی شود و از تجربه بحران برای اصلاح ساختارهای آینده استفاده کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران شهری ، تاب آوری شهری ، مخاطرات طبیعی ، مخاطرات انسان ساخت ، حکمرانی شهری ، مدیریت ریسک ، شهرهای آینده ، زیرساخت های حیاتی.