تحلیل عدالت فضایی در شهر و نقش مدیریت شهری درکاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی

عدالت فضایی یکی از مفاهیم بنیادین در برنامه ریزی و مدیریت شهری معاصر است که به نحوه توزیع منابع، خدمات، فرصت ها، زیرساخت ها و مخاطرات در پهنه های مختلف شهر و میان گروه های اجتماعی گوناگون می پردازد. شهرها اگرچه می توانند زمینه ساز دسترسی گسترده به فرصت های اقتصادی، اجتماعی، آموزشی و فرهنگی باشند، اما در صورت توزیع نامتوازن منابع و خدمات، قادرند نابرابری های اجتماعی و اقتصادی را در ساختار فضایی خود تثبیت و بازتولید کنند. تفاوت در کیفیت مسکن، دسترسی به حمل ونقل عمومی، توزیع فضاهای سبز، مراکز آموزشی و درمانی، فرصت های شغلی، زیرساخت های شهری و کیفیت محیط زیست از جمله مهم ترین نمودهای این نابرابری هستند.هدف پژوهش حاضر، تحلیل جایگاه عدالت فضایی در مدیریت شهری و بررسی سازوکارهایی است که از طریق آنها مدیریت شهری می تواند به کاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی کمک کند. پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه اسنادی و ادبیات نظری مرتبط با عدالت فضایی، برنامه ریزی شهری، حکمرانی شهری، عدالت اجتماعی و توسعه پایدار انجام شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد عدالت فضایی مفهومی فراتر از توزیع مساوی خدمات است و باید هم زمان ابعاد توزیعی، رویه ای و شناختی را دربرگیرد. عدالت فضایی زمانی تحقق می یابد که شهروندان، متناسب با نیازها و شرایط اجتماعی و اقتصادی خود، از دسترسی عادلانه به خدمات و فرصت ها برخوردار باشند و در فرآیند تصمیم گیری های شهری نیز امکان مشارکت موثر داشته باشند. بر این اساس، مدیریت شهری باید از رویکرد پروژه محور و یکسان نگر به سمت مدیریت مبتنی بر نیاز، داده، مشارکت و اولویت بندی مناطق محروم حرکت کند. نتیجه پژوهش نشان می دهد ابزارهایی همچون بودجه ریزی عدالت محور، توسعه حمل ونقل عمومی، سیاست های مسکن قابل استطاعت، بازآفرینی شهری فراگیر، توسعه فضای سبز، استفاده از داده های مکانی، مشارکت شهروندی و پایش مستمر شاخص های عدالت فضایی می توانند زمینه کاهش شکاف های اجتماعی و اقتصادی را فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، مدیریت شهری ، نابرابری اجتماعی ، نابرابری اقتصادی ، برنامه ریزی شهری ، حکمرانی شهری ، عدالت شهری ، کیفیت زندگی.