طراحی مدل «عمران گردشگرمحور» در مدیریت شهری؛ با رویکردی برای تبدیل پروژه های عمرانی به توسعه گردشگری پایدار

تحولات اخیر در مدیریت شهری نشان می دهد که پروژه های عمرانی دیگر نمی توانند صرفا بر مبنای معیارهای سنتی همچون هزینه، زمان اجرا، ظرفیت فنی و تامین نیازهای جاری شهروندان ارزیابی شوند. در شهرهایی که از ظرفیت های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و اقتصادی گردشگری برخوردارند، زیرساخت های شهری و پروژه های عمرانی می توانند نقشی فراتر از تامین خدمات عمومی ایفا کرده و به یکی از مهم ترین محرک های توسعه گردشگری، بازآفرینی شهری، رونق اقتصاد محلی و ارتقای تصویر مقصد تبدیل شوند. با وجود این، در بسیاری از نظام های مدیریت شهری، میان برنامه ریزی عمرانی و سیاست گذاری گردشگری ارتباط نظام مندی وجود ندارد و پروژه های عمرانی غالبا پس از طراحی و اجرا، به صورت ثانویه برای گردشگران مناسب سازی می شوند. این پژوهش با هدف طراحی یک مدل مفهومی تحت عنوان «عمران گردشگرمحور» انجام شده است؛ مدلی که در آن نیازهای گردشگر از مرحله شناسایی مسئله و امکان سنجی پروژه تا طراحی، اجرا، بهره برداری و ارزیابی پس از اجرا وارد فرآیند تصمیم گیری عمرانی می شود.پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی تحلیلی و توسعه ای است و با استفاده از مطالعات اسنادی، تحلیل ادبیات مدیریت شهری، توسعه گردشگری پایدار، زیرساخت گردشگری، بازآفرینی شهری و حکمرانی مقصد، به تدوین مدل پیشنهادی پرداخته است. یافته های نظری پژوهش نشان می دهد که عمران گردشگرمحور را نمی توان به ایجاد هتل، پارکینگ یا المان های گردشگری محدود کرد؛ بلکه این رویکرد از شش بعد اصلی شامل «زیرساخت و دسترسی گردشگرپذیر»، «فضای عمومی و کیفیت محیطی»، «هویت و میراث شهری»، «زیرساخت هوشمند و اطلاعاتی»، «اقتصاد محلی و سرمایه گذاری» و «حکمرانی و مشارکت ذی نفعان» تشکیل می شود. مدل پیشنهادی، این ابعاد را در یک چرخه شش مرحله ای شامل تشخیص ظرفیت گردشگری، اولویت بندی پروژه، طراحی گردشگرمحور، اجرای یکپارچه، بهره برداری مقصدگرا و ارزیابی اثرات قرار می دهد.نتایج نشان می دهد که تغییر نگرش از «پروژه عمرانی» به «پروژه مولد ارزش شهری» می تواند موجب افزایش بازده اقتصادی سرمایه گذاری های عمرانی، ارتقای تجربه گردشگر، توزیع فضایی منافع گردشگری، افزایش ماندگاری گردشگر، تقویت هویت شهری و کاهش آثار منفی گردشگری شود. بر اساس مدل پیشنهادی، موفقیت پروژه های عمرانی گردشگرمحور نه صرفا با میزان پیشرفت فیزیکی، بلکه با شاخص هایی همچون افزایش دسترسی به جاذبه ها، رضایت گردشگران، رونق کسب وکارهای محلی، افزایش کیفیت فضای عمومی، کاهش فشار محیطی و میزان مشارکت جامعه محلی سنجیده می شود.

کلیدواژه ها:

عمران گردشگرمحور ، مدیریت شهری ، پروژه های عمرانی ، گردشگری پایدار ، توسعه شهری.