تحلیلی بر نقش مدیریت شهری و فضای سبز؛ ارائه چارچوبی برای ارتقای تاب آوری اجتماعی و کیفیت زیست شهری

فضای سبز شهری یکی از عناصر بنیادین ساختار فضایی شهر و از مهم ترین مولفه های اثرگذار بر کیفیت زیست، سلامت عمومی، تعاملات اجتماعی و تاب آوری جوامع شهری محسوب می شود. رشد شتابان شهرنشینی، افزایش تراکم ساختمانی، کاهش اراضی طبیعی و باغی، تغییرات اقلیمی، افزایش دمای شهری، آلودگی هوا، فشار بر منابع آب و تشدید نابرابری فضایی، ضرورت بازنگری در جایگاه فضای سبز در نظام مدیریت شهری را افزایش داده است. در این شرایط، فضای سبز نمی تواند صرفا به عنوان عنصر زیباساز یا یک خدمت عمومی تلقی شود، بلکه باید به عنوان نوعی زیرساخت اجتماعی محیطی و یکی از ابزارهای ارتقای تاب آوری شهری مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، به بررسی رابطه میان مدیریت شهری، فضای سبز، تاب آوری اجتماعی و کیفیت زیست شهری پرداخته و چارچوبی یکپارچه برای ارتقای این رابطه ارائه می کند. تحلیل پژوهش نشان می دهد که آثار فضای سبز بر تاب آوری اجتماعی از طریق تقویت تعاملات اجتماعی، سرمایه اجتماعی، احساس تعلق مکانی، سلامت روان، عدالت فضایی و کاهش آسیب پذیری های محیطی شکل می گیرد. همچنین، صرف افزایش سرانه فضای سبز برای ارتقای کیفیت زیست کافی نیست و شاخص هایی مانند دسترسی، کیفیت، امنیت، پیوستگی، تنوع عملکردی و توزیع عادلانه باید هم زمان مورد توجه قرار گیرند. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش بر پنج مولفه اصلی حکمرانی یکپارچه، عدالت فضایی، زیرساخت سبز، مشارکت شهروندی و مدیریت هوشمند استوار است. نتایج نشان می دهد که گذار از مدیریت سنتی فضای سبز به مدیریت تاب آورمحور می تواند فضای سبز را از یک عنصر کالبدی و زیبایی شناختی به سرمایه ای راهبردی برای ارتقای کیفیت زیست و تاب آوری اجتماعی شهر تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت شهری ، فضای سبز شهری ، تاب آوری اجتماعی ، کیفیت زیست شهری ، زیرساخت سبز