نقد ابن صلاح همدانی بر ابوسهل کوهی درباره نسبت قطر به محیط دایره: درآمدی بر یک رساله ریاضی از سده ششم هجری

این مقاله به معرفی و تحلیل یکی از رساله های کمتر شناخته شده نجم الدین ابن صلاح همدانی درباره نقد دیدگاه ابوسهل کوهی در باب نسبت قطر دایره به محیط آن می پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که ابن صلاح در مواجهه با یک ادعای عددی در سنت هندسی اسلامی، خطا را چگونه شناسایی و صورت بندی می کند. روش پژوهش تاریخی-تحلیلی است و به جای تصحیح کامل متن یا بازسازی جزئی همه محاسبات، بر خوانش مسئله محور رساله و تبیین دلالت های روش شناختی آن تمرکز دارد. یافته ها نشان می دهد که نقد ابن صلاح صرفا مخالفت با یک مقدار عددی نیست، بلکه نقدی بر اعتبار مقدمات، سازگاری فرض ها و نسبت میان برهان و نتیجه است. او با تکیه بر معیارهای شناخته شده هندسه و با توجه به سنت ارشمیدسی، مقدمات کوهی را از حیث کفایت برهانی و امکان تعمیم می سنجد و نشان می دهد که برخی از آن ها به نتایجی ناسازگار می انجامند. اهمیت این رساله در آن است که نمونه ای از پیوند نقد ریاضی و دقت متن شناختی در تمدن اسلامی را آشکار می سازد و نشان می دهد که اعتبار علمی در این سنت، بیش از نتیجه نهایی، به استحکام مسیر استدلال وابسته بوده است.

کلیدواژه ها:

ابن صلاح همدانی ، ابوسهل کوهی ، نسبت قطر به محیط دایره ، نقد برهان ، تاریخ ریاضیات اسلامی