مطالعه تطبیقی آثار فسخ در حقوق ایران و اسناد بین المللی

فسخ قرارداد به عنوان یکی از نهادهای کلیدی در انحلال رابطه قراردادی، در حقوق ایران و اسناد بین المللی با رویکردهای متفاوتی مواجه است. مساله اصلی این پژوهش، تبیین آثار فسخ و گذار از مدل «زوال قهقرایی» به مدل «تصفیه منصفانه» است. این پژوهش با بهره گیری از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با اتخاذ رویکرد تطبیقی، آثار فسخ را در حقوق مدنی ایران و اسناد بین المللی (CISG، اصول UNIDROIT، PECL و DCFR) مورد واکاوی قرار داده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که نظام حقوقی ایران، با تکیه بر مبانی فقهی و حقوقی همچون حاکمیت اراده و قاعده لاضرر، بر اثر فسخ در محو گذشته و بازگشت عینی وضعیت تمرکز دارد. در مقابل، اسناد بین المللی با اتخاذ رویکردی کارکردگرا، فسخ را نه ابزار محو مطلق، بلکه مکانیزمی برای «آزادسازی از تعهدات آتی» و «تصفیه منصفانه روابط» می دانند. یافته های دیگر بیانگر آن است که اسناد بین المللی در سه محور: «انعطاف در استرداد (پذیرش بدل پولی)»، «تفکیک روشن میان استرداد و جبران خسارت» و «بقای شروط ساختاری (مانند داوری و محرمانگی)»، پیشروتر از نظام حقوقی ایران عمل کرده اند. در نهایت، مقاله نتیجه می گیرد که بهره گیری از این الگوها در نظام حقوقی ایران، ضمن حفظ اصول بنیادی، می تواند به کارآمدی، پیش بینی پذیری و انطباق نهاد فسخ با اقتضائات قراردادهای تجاری مدرن کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

فسخ قرارداد ، زوال قهقرایی ، تصفیه منصفانه ، حقوق تطبیقی ، اسناد بین المللی ، استرداد عوضین.