حقوق زناشویی در مواجهه با تغییرات اجتماعی معاصر

مقاله حاضر به بررسی تحولات بنیادین نهاد خانواده و حقوق زناشویی در مواجهه با تغییرات اجتماعی معاصر می پردازد. ازدواج به عنوان یک نهاد اجتماعی، حقوقی و اخلاقی همواره دستخوش دگرگونی بوده، اما امروز ظهور مفاهیمی چون برابری جنسیتی، ازدواج همجنس گرایان و مشارکت های مدنی، نظام های حقوقی سنتی را با چالش مواجه ساخته است. در آمریکا، تحولات حقوقی مانند به رسمیت شناختن ازدواج همجنس گرایان و افزایش طلاق، ازدواج را به سمت مشارکت مدنی و برابر سوق داده، در حالی که در ایران، ازدواج بر اساس فقه امامیه با تاکید بر تفاوت های تکوینی زن و مرد تعریف می شود و ریاست خانواده از خصایص شوهر است. تفاوت های بنیادین در نهادهایی چون نفقه، مهریه، تمکین و حضانت نیز مشهود است. در آمریکا نهاد نفقه وجود ندارد و مسائل مالی با توافق طرفین تنظیم می شود، اما در ایران نفقه و مهریه از ارکان اصلی حقوق مالی هستند. افزایش طلاق و ازدواج مجدد، خانواده های ترکیبی را پدید آورده که بازتعریف مفاهیمی چون نفقه، حضانت و مسئولیت والدینی را ضروری ساخته است. چالش تطبیق قوانین سنتی با مفاهیم مدرن در کشورهای اسلامی نیازمند بازنگری در مبانی فقهی است. مقاله نتیجه می گیرد که قوانین به تنهایی نمی توانند ضامن سعادت خانواده باشند و پشتوانه اخلاقی و فرهنگی لازم است، بنابراین سیاست گذاری خانواده باید با درک تغییرات اجتماعی، ضمن احترام به تنوع و تکثر، بر اصول عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت پذیری استوار باشد.

کلیدواژه ها:

حقوق ، زناشویی ، تغییرات اجتماعی ، معاصر