طراحی مدل اخلاق حرفه ای معلمان در استفاده از هوش مصنوعی با رویکرد داده بنیاد

با گسترش کاربرد هوش مصنوعی در فرایندهای آموزشی، توجه به ابعاد اخلاقی و حرفه ای استفاده از این فناوری توسط معلمان به یکی از الزامات مهم نظام آموزشی تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل اخلاق حرفه ای معلمان در استفاده از هوش مصنوعی با رویکرد نظریه داده بنیاد است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی است و با استفاده از رویکرد داده بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه پژوهش شامل معلمان، مدیران مدارس و کارشناسان آشنا با حوزه اخلاق حرفه ای و کاربرد هوش مصنوعی در آموزش بود. مشارکت کنندگان با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شد. پس از دستیابی به اشباع نظری در مصاحبه پنجم، برای اطمینان از کفایت داده ها دو مصاحبه دیگر نیز انجام شد و در مجموع هفت مصاحبه مورد تحلیل قرار گرفت. داده های حاصل پس از پیاده سازی، در نرم افزار‎ MAXQDA ‎تحلیل و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی بررسی شدند. یافته ها نشان داد که اخلاق حرفه ای معلمان در استفاده از هوش مصنوعی تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل علی، شرایط زمینه ای و عوامل مداخله گر شکل می گیرد و معلمان برای تحقق آن از راهبردهای مشخصی استفاده می کنند. ضرورت استفاده از هوش مصنوعی، ارتقای کیفیت آموزش، شخصی سازی یادگیری، مدیریت زمان و تنوع روش های آموزشی از مهم ترین عوامل علی شناسایی شده بودند. همچنین زیرساخت های فناوری، دسترسی به اینترنت و تجهیزات مناسب، سواد دیجیتال، فرهنگ سازمانی، حمایت مدرسه، آموزش کافی و وجود چارچوب ها و دستورالعمل های روشن از شرایط زمینه ای و عوامل مداخله گر موثر شناسایی شدند. راهبردهای اصلی نیز شامل استفاده مسئولانه و اخلاقی از هوش مصنوعی، حفظ حریم خصوصی دانش آموزان، نظارت و ارزیابی خروجی های هوش مصنوعی، افزایش سواد دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزار کمکی و نه جایگزین معلم بود. در نهایت، مدل پارادایمی پژوهش تبیین شد که بر اساس آن رعایت اخلاق حرفه ای می تواند به ارتقای کیفیت آموزش، افزایش اعتماد، تقویت فرصت های آموزشی و استفاده مسئولانه از فناوری منجر شود؛ در مقابل، بی توجهی به اصول اخلاقی پیامدهایی همچون کاهش کیفیت آموزشی، نقض حریم خصوصی، کاهش اعتماد و تضعیف عدالت آموزشی را به دنبال خواهد داشت‎.‎

کلیدواژه ها:

اخلاق حرفه ای معلمان ، هوش مصنوعی در آموزش ، نظریه داده بنیاد ، سواد دیجیتال ، استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی