دانشگاه تهران و زیست بوم نهادی علم در ایران: مطالعه ای در حکمرانی

پژوهش حاضر با تمرکز بر دانشگاه تهران به عنوان نماد آموزش عالی کشور، می کوشد نسبت میان دانشگاه، نهاد علم و نظام حکمرانی ایران را واکاوی کند و نشان دهد این دانشگاه چگونه از یک نهاد آموزشی کلاسیک به سمت نهادی مسئله محور و نقش آفرین در حکمرانی در حال تحول است. پرسش اصلی مقاله آن است که دانشگاه تهران چه ظرفیت هایی برای اثرگذاری بر حکمرانی ملی دارد و چه موانعی مانع تحقق کامل این نقش می شوند.روش پژوهش، مطالعه موردی کیفی مبتنی بر تحلیل تاریخی، بررسی اسناد و برنامه های راهبردی دانشگاه تهران و واکاوی طرح «شهر دانش» به عنوان یکی از مهم ترین ابتکارات نهادی دانشگاه است. در این چارچوب، سیر تحول کارکردهای دانشگاه از زمان تاسیس بررسی می شود یافته ها نشان می دهد که دانشگاه تهران به تدریج از نقش صرفا آموزشی فاصله گرفته و در قالب هایی مانند دانشگاه نسل سوم و چهارم، کار مرزی، نظام ملی نوآوری، حکمرانی مشارکتی و الگوی دانشگاه - صنعت - دولت، ظرفیت ایفای نقش فعال در تصمیم سازی و سیاست گذاری را پیدا کرده است. یافته ها همچنین حاکی از آن است که تحقق کامل نقش موثر دانشگاه تهران در حکمرانی با چالش هایی چون وابستگی مالی، چندپارگی نهادی، ضعف پیوند دانشگاه و دولت، کمبود مشوق های مشارکت علمی، مداخلات سیاسی، نبود برنامه ریزی بلندمدت و ابهام در اجرای طرح هایی چون شهر دانش مواجه است. ازاین رو، صرف برخورداری از ظرفیت های علمی برای اثرگذاری بر حکمرانی کافی نیست و نیاز به بازآرایی نهادی، اصلاح نظام انگیزشی اعضای هیئت علمی، تنوع بخشی به منابع مالی، تقویت شبکه های همکاری و ایجاد میزهای مشترک حکمرانی موردتوجه است. در صورت تقویت استقلال علمی، اعتماد متقابل با دولت، مشارکت ذی نفعان و نهادینه سازی ارتباط پایدار میان علم و حکمرانی، انتظار می رود دانشگاه تهران قادر باشد نقشی موثرتر در حل مسائل ملی و ارتقای کیفیت حکمرانی ایران ایفا کند.

کلیدواژه ها:

دانشگاه تهران ، نهاد علم ، حکمرانی آموزش عالی ، سیاست پژوهی ، حکمرانی مشارکتی.