تاملی بر ادبیات آیینی عاشورایی و بازتاب آن در سروده های سنایی، عطار و مولانا

ادبیات آیینی و زیرمجموعه های آن از قبیل، منقبت، مدیحه، مرثیه مولودیه و ... پیشینه ای دراز دامن دارد. سوگ سروده یا مرثیه، از نظر ماهیت، جزء ادب غنایی نیز هست؛ زیرا شاعر در آن، احساسات و عواطف خود را بیان می کند. مرثیه در شعر رودکیکه به عنوان آغازگر شعر و بدو شاعران دارای دیوان اشعار است نیز دیده می شود. کمتر شاعری را می توان یافت که به مرثیه های آیینی توجه نکرده باشد؛ اگرچه جایگاه هر شاعر در این موضوع، با توجه به ذوق ادبی و شرایط اجتماعی تاریخی، متفاوت بوده اما این جریان تا به امروز استمرار داشته و فراز و فرودهایی از مضمون سازی و جاذبه های ادبی را به خود دیده است. مضامین توحیدی، نیاشی، عرفانی، اخلاقی، اجتماعی، مقاومت و بیداری (و در چهار دهه اخیر مضامین دفاع مقدسی و ولایی)، به گونه ای با خاندان عصمت و طهارت گره خورده است. این پژوهش مانند دیگر پژوهش های علوم انسانی به روش توصیفی- تحلیلی و با مراجعه به اسناد و منابع معتبر کتابخانه ای در سروده های سنایی، عطار و مولانا مورد بررسی قرار گرفته و به این نتایج دست یافته است: خاستگاه این نوع اشعار، فطرت انسان مومن و متعهد است. بازتاب ادب آیینی، در سروده های سنایی، عطار و مولوی، با تسامح و تساهل دینی جلوه گر شده است. هر سه شاعر برجسته، در اشعار خود، به تحمیدیه، منقبت، مدیحه، مرثیه با رویکرد عاشورایی و با محوریت وحدت میان مذاهب مختلف اسلامی پرداخته اند.

کلیدواژه ها:

ادبیات آیینی (عاشورایی) ، سنایی ، عطار ، مولانا ، مرثیه.