طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش طراحی پارچه و لباس مبتنی بر هوش مصنوعی مولد در هنرجویان هنرستان های فنی و حرفه ای

تحولات پرشتاب فناوری های هوشمند در سال های اخیر، الگوهای سنتی تولید، یادگیری و خلاقیت را در بسیاری از رشته های هنری و مهارتی دگرگون ساخته است. طراحی پارچه و لباس به دلیل پیوند هم زمان با خلاقیت هنری، مهارت های فنی، شناخت فرهنگی، زیبایی شناسی و بازار کار، از جمله حوزه هایی است که می تواند بیشترین تاثیر را از گسترش هوش مصنوعی مولد بپذیرد. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی نظری یک الگوی آموزشی برای تلفیق هوش مصنوعی مولد با آموزش طراحی پارچه و لباس در هنرستان های فنی و حرفه ای تدوین شده است. رویکرد مقاله توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مرور و تلفیق منابع علمی مرتبط با آموزش فنی و حرفه ای، آموزش طراحی، خلاقیت، سواد هوش مصنوعی، شایستگی های دیجیتال و کاربرد فناوری های مولد در طراحی مد است. بررسی ادبیات نشان داد بهره گیری هدایت شده از هوش مصنوعی مولد می تواند دامنه ایده پردازی هنرجویان را گسترش دهد، امکان تولید سریع تر گزینه های طراحی را فراهم سازد، فرایند بازنگری و اصلاح طرح را تسهیل کند و زمینه یادگیری شخصی شده، حل مسئله و توسعه شایستگی های فناورانه را فراهم آورد. با این حال، استفاده آموزشی از این فناوری در صورت فقدان راهبری مناسب می تواند با مخاطراتی مانند وابستگی شناختی، کاهش تمرین مهارت های پایه، تقلید از خروجی های ماشینی، ابهام در مالکیت فکری، سوگیری فرهنگی و کاهش اصالت هنری همراه شود. بر پایه تلفیق یافته ها، الگوی پیشنهادی بر پنج محور اصلی شامل سواد هوش مصنوعی، فرایند خلاقیت و ایده پردازی، مهارت های تخصصی طراحی و دوخت، اخلاق و اصالت هنری و ارزشیابی فرایندمحور استوار شده است. در این الگو، هوش مصنوعی نه جایگزین هنرجو و هنرآموز، بلکه به عنوان ابزار پشتیبان اندیشه و «همکار خلاق» تعریف می شود. اعتبارسنجی نظری الگو نشان می دهد هماهنگی میان دانش تخصصی طراحی، یادگیری پروژه محور، سواد فناورانه، تفکر انتقادی و اخلاق خلاقانه شرط اساسی اثربخشی این الگو در هنرستان های فنی و حرفه ای است. اجرای آزمایشی الگو در محیط واقعی هنرستان و سنجش تجربی پیامدهای آن می تواند گام بعدی برای تکمیل فرایند اعتبارسنجی باشد.