نقش نظام آموزش رسمی جمهوری اسلامی ایران در تربیت سیاسی دانش آموزان

تربیت سیاسی به عنوان فرایندی برای آماده سازی نسل جوان در جهت درک صحیح از نظام سیاسی، ایفای نقش شهروندی و مشارکت آگاهانه در عرصه های اجتماعی-سیاسی، از کارکردهای اساسی نظام آموزشی هر کشوری بهشمار میرود. در جمهوری اسلامی ایران، نظام آموزش رسمی بهعنوان یکی از مهمترین کارگزاران جامعه پذیری سیاسی، نقشی محوری در تحقق اهداف تربیت سیاسی دانش آموزان بر عهده دارد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از منابع معتبر و اسناد بالادستی، به بررسی ابعاد مختلف نقش نظام آموزش رسمی در تربیت سیاسی دانش آموزان میپردازد. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم جامعه پذیری سیاسی، تربیت شهروندی و نظریه های مرتبط با کارکردهای پنهان و آشکار آموزش وپرورش استوار است. یافتهها نشان میدهد که نظام آموزش رسمی ایران از طریق برنامه های درسی آشکار (کتب درسی به ویژه کتابهای تعلیمات اجتماعی، هدیه های آسمانی و فارسی)، برنامه های درسی پنهان (فضای مدرسه، تعاملات اجتماعی و شبکه های ارتباطی)، و فعالیتهای پرورشی و فوق برنامه، به تربیت سیاسی دانش آموزان میپردازد. اسناد بالادستی مانند سند تحول بنیادین آموزش وپرورش و دیدگاه های بنیانگذار انقلاب اسلامی، بر ضرورت تربیت سیاسی توام با تربیت دینی و اخلاقی تاکید دارند. با این حال، پژوهش ها نشان میدهد که در دوره ابتدایی، تربیت سیاسی بیشتر معطوف به ابعاد شناختی و عاطفی بوده و به بعد رفتاری و مهارتی توجه کافی نشده است. همچنین، هماهنگی کافی میان دروس مختلف در تحقق اهداف تربیت سیاسی وجود ندارد. این مقاله در پایان، پیشنهادهایی برای بازنگری در برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان و توجه متوازن به ابعاد سه گانه تربیت سیاسی ارائه میدهد.