ارائه الگوی تاثیر سرمایه اجتماعی روحانیت بر بسیج مردمی در دفاع مقدس: مدلی ساختاری مبتنی بر سه بعد اعتماد، مشارکت و همبستگی

سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از مهم ترین دارایی های نامشهود جوامع، نقش اساسی در تقویت اعتماد عمومی، انسجام اجتماعی، مشارکت شهروندان و شکل گیری کنش های جمعی ایفا می کند. در این میان، روحانیت به عنوان یکی از نهادهای مرجع دینی و اجتماعی در ایران، همواره از جایگاه ویژه ای در ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی برخوردار بوده و در مقاطع حساس تاریخی، به ویژه دوران دفاع مقدس، توانسته است با بهره گیری از ظرفیت های فرهنگی، دینی و اجتماعی، نقش موثری در بسیج مردمی و سازماندهی مشارکت های داوطلبانه ایفا کند. با وجود اهمیت این موضوع، بررسی پیشینه پژوهش نشان می دهد که تاکنون پژوهش جامعی که تاثیر سرمایه اجتماعی روحانیت بر بسیج مردمی را در قالب یک الگوی ساختاری و بر پایه ابعاد اعتماد، مشارکت و همبستگی مورد آزمون قرار دهد، کمتر انجام شده است. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی تاثیر سرمایه اجتماعی روحانیت بر بسیج مردمی در دفاع مقدس انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش اجرا، توصیفی پیمایشی از نوع همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را کلیه اساتید دانشگاه، پژوهشگران حوزه دفاع مقدس، اعضای هیئت علمی رشته های مدیریت، جامعه شناسی، علوم سیاسی و الهیات، فرماندهان و مدیران آشنا با دفاع مقدس و کارشناسان حوزه فرهنگ و ایثار تشکیل دادند. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس معیارهای مدل یابی معادلات ساختاری، ۲۴۵ نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر ۳۲ گویه در چهار سازه سرمایه اجتماعی روحانیت (اعتماد، مشارکت و همبستگی) و بسیج مردمی بود که بر اساس طیف پنج درجه ای لیکرت تنظیم شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه با نظر خبرگان تایید و روایی سازه آن از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد. همچنین، پایایی ابزار با استفاده از آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراج شده مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ و SmartPLS نسخه ۴ انجام شد. نتایج تحلیل مدل ساختاری نشان داد که سرمایه اجتماعی روحانیت تاثیر مثبت و معناداری بر بسیج مردمی در دوران دفاع مقدس دارد. همچنین، هر سه بعد اعتماد، مشارکت و همبستگی، اثر مثبت و معناداری بر بسیج مردمی داشته اند و در میان آن ها، بعد اعتماد بیشترین میزان تاثیر را به خود اختصاص داده است. شاخص های برازش مدل نیز بیانگر برازش مطلوب الگوی پیشنهادی و توان مناسب آن در تبیین تغییرات متغیر بسیج مردمی بود. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که تقویت سرمایه اجتماعی روحانیت از طریق افزایش اعتماد عمومی، توسعه مشارکت اجتماعی و تحکیم همبستگی ملی، نقش مهمی در ارتقای ظرفیت بسیج مردمی و افزایش انسجام اجتماعی در شرایط بحرانی ایفا می کند.