نقش روش تدریس اکتشافی در بهبود یادگیری مفهومی زیست شناسی دانش آموزان دوره متوسطه دوم

آموزش زیست شناسی در دوره متوسطه دوم زمانی می تواند به تحقق اهداف شناختی و تربیتی برنامه درسی منجر شود که یادگیری دانش آموزان از سطح حفظ اطلاعات و بازگویی مطالب کتاب درسی فراتر رفته و به درک روابط میان مفاهیم، تبیین پدیده های زیستی، استدلال علمی و کاربرد آموخته ها در موقعیت های جدید منتهی شود. با این حال، ماهیت انتزاعی برخی مفاهیم زیست شناسی، گستردگی مطالب، وابستگی موضوعات به یکدیگر، وجود کج فهمی های پیشین و غلبه شیوه های تدریس انتقالی، یادگیری مفهومی این درس را با دشواری هایی روبه رو ساخته است. روش تدریس اکتشافی یکی از رویکردهای فعال یاددهی یادگیری است که دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به جست وجوگری تبدیل می کند که از طریق مشاهده، طرح سوال، مقایسه، آزمایش، تحلیل شواهد، کشف رابطه ها و دستیابی هدایت شده به قواعد و مفاهیم علمی در ساخت دانش مشارکت می کند. مقاله حاضر با رویکرد علمی ترویجی و با هدف تبیین نقش روش تدریس اکتشافی در بهبود یادگیری مفهومی زیست شناسی دانش آموزان دوره متوسطه دوم تدوین شده است. بررسی و تلفیق منابع نشان می دهد که این روش می تواند از طریق فعال سازی دانش پیشین، ایجاد تعارض شناختی، افزایش مشارکت ذهنی و عملی، تقویت مشاهده و استدلال، افزایش ماندگاری یادگیری، اصلاح برداشت های نادرست و فراهم کردن زمینه انتقال آموخته ها به موقعیت های تازه، کیفیت یادگیری مفاهیم زیستی را ارتقا دهد. یافته ها همچنین نشان می دهد که تلفیق تدریس اکتشافی با فعالیت های آزمایشگاهی، ابزارهای فناورانه، ارزشیابی تکوینی، درس پژوهی و فعالیت های میان رشته ای می تواند اثربخشی آن را افزایش دهد. در مقابل، محدودیت زمانی کلاس، تراکم محتوا، کمبود تجهیزات، آمادگی ناکافی برخی معلمان و جهت گیری آزمون ها به سوی حفظیات از مهم ترین موانع اجرای موثر این روش محسوب می شوند. بر این اساس، موفقیت تدریس اکتشافی مستلزم طراحی هدفمند موقعیت های یادگیری، هدایت تدریجی دانش آموزان، برخورداری معلم از شایستگی های حرفه ای و هماهنگی میان تدریس، فعالیت عملی و ارزشیابی است.