بررسی پدیده وابستگی شناختی به هوش مصنوعی در دانش آموزان

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی در محیط های آموزشی، شیوه دسترسی دانش آموزان به اطلاعات، حل مسئله، انجام تکالیف و تولید محتوا را دستخوش تغییر کرده است. این فناوری می تواند با ارائه بازخورد سریع، توضیح مفاهیم دشوار و فراهم کردن مسیرهای متنوع یادگیری، فرصت های ارزشمندی برای آموزش ایجاد کند؛ با این حال، استفاده مداوم و بدون نظارت ممکن است به تدریج نقش فعالیت های ذهنی خود دانش آموز را کاهش دهد و نوعی وابستگی شناختی ایجاد کند. وابستگی شناختی به هوش مصنوعی زمانی شکل می گیرد که دانش آموز برای انجام فعالیت هایی مانند یادآوری، تحلیل، استدلال، تصمیم گیری، حل مسئله و تولید پاسخ، پیش از به کارگیری توانایی های ذهنی خود به ابزار هوشمند مراجعه کند و به مرور، اعتماد او به توانایی شناختی شخصی کاهش یابد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعه منابع و پژوهش های مرتبط، ابعاد این پدیده، عوامل زمینه ساز، پیامدهای آموزشی و راهکارهای پیشگیری از آن را بررسی کرده است. یافته ها نشان می دهد که مسئله اصلی، استفاده از هوش مصنوعی نیست، بلکه تبدیل شدن آن از «ابزار پشتیبان یادگیری» به «جایگزین فعالیت شناختی» است. تقویت سواد هوش مصنوعی، آموزش تفکر انتقادی، طراحی تکالیف فرایندمحور، ارزشیابی های مبتنی بر توضیح و استدلال، و حفظ نقش فعال معلم می تواند از شکل گیری وابستگی شناختی جلوگیری کند.واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، وابستگی شناختی، دانش آموزان، یادگیری، تفکر انتقادی، سواد هوش مصنوعی، خودتنظیمی یادگیری