اخلاق مراقبت و توجه؛ جایگزینی برای نظام انضباطی مبتنی بر تنبیه و پاداش

نظام های انضباطی مبتنی بر تنبیه و پاداش، اگرچه در کوتاه مدت می توانند رفتارهای مطلوب را شکل دهند، اما اغلب به تقویت انگیزه های بیرونی و تضعیف خودتنظیمی منجر می شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی امکان پذیری جایگزینی این نظام با رویکرد اخلاق مراقبت و توجه در محیط های آموزشی انجام شده است. روش پژوهش، کتابخانه ای و مبتنی بر تحلیل اسناد و مدارک موجود در حوزه روانشناسی اخلاق، فلسفه تربیت و علوم تربیتی است. یافته ها نشان می دهد که نظریه اخلاق مراقبت کارول گیلیگان، با تاکید بر مسئولیت پذیری، روابط انسانی و توجه به نیازهای دیگران، می تواند چارچوبی جایگزین برای نظام های انضباطی سنتی فراهم آورد. این رویکرد به جای تمرکز بر کنترل بیرونی رفتار، بر پرورش همدلی، درک متقابل و مسئولیت پذیری درونی تاکید دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که اخلاق مراقبت، ضمن کاهش آثار منفی روانشناختی ناشی از تنبیه و پاداش، به شکل گیری هویت اخلاقی پایدارتر و بهبود کیفیت روابط انسانی در محیط های آموزشی کمک می کند. همچنین، این رویکرد با اصول تربیت اسلامی از جمله محوریت محبت، کرامت انسانی و تقدم تشویق بر تنبیه، همسویی قابل توجهی دارد.واژگان کلیدی: اخلاق مراقبت، نظام انضباطی، تنبیه و پاداش، روانشناسی اخلاق، تربیت اخلاقی