تحلیل اثرات چندوجهی منازعات مسلحانه بر نظام آموزش: ارزیابی موانع دسترسی، فرسایش کیفیت یادگیری و الزامات بازسازی پساجنگ

منازعات مسلحانه با تخریب زیرساخت های آموزشی، جابه جایی اجباری جمعیت، گسترش فقر، افزایش کار کودک و تشدید ناامنی، حق بنیادین کودکان به آموزش را با بحران مواجه می کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر جنگ بر نظام آموزش و پرورش، سه بعد اساسی دسترسی، کیفیت فرایند یاددهی یادگیری و الزامات بازسازی پساجنگ را بررسی می کند. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی و توصیفی تحلیلی است و داده های آن با استفاده از مطالعه کتابخانه ای و تحلیل اسناد، گزارش های نهادهای بین المللی و پژوهش های علمی گردآوری شده است. داده ها بر اساس روش تحلیل مضمون و در چارچوب نظریه بازتولید اجتماعی، رویکرد امنیت انسانی و آموزش حساس به منازعه تحلیل شده اند.یافته ها نشان می دهد که جنگ از طریق تخریب مدارس، استفاده نظامی از مراکز آموزشی، آوارگی، فقدان اسناد هویتی، فقر، کار کودک، مین ها و مهمات عمل نکرده، دسترسی کودکان به آموزش را محدود و زمینه شکل گیری «نسل گمشده» را فراهم می کند. این پیامدها برای دختران، کودکان آواره و گروه های محروم شدیدتر است. در بعد کیفیت نیز تروما، اختلال استرس پس از سانحه، سوگ، فرسودگی معلمان، کمبود ابزارهای آموزشی و شکاف دیجیتال، فرایند یادگیری را تضعیف می کند. بازسازی پایدار مستلزم توازن میان بازسازی کالبدی مدارس و تقویت مولفه های نرم افزاری، از جمله بازآموزی معلمان، حمایت روانی اجتماعی، آموزش های جبرانی و آزمون های تعیین سطح منعطف است. همچنین، کاهش وابستگی به کمک های خارجی، تقویت ظرفیت های ملی و محلی و بازبینی محتوای درسی بر اساس آموزش حساس به صلح ضروری است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که جنگ صرفا موجب وقفه ای موقت در آموزش نمی شود، بلکه بحرانی سیستمی در تحقق حق بر آموزش ایجاد می کند؛ ازاین رو، بازسازی باید با رویکردی عادلانه، جنسیت محور، حساس به منازعه و مبتنی بر اصل «بازسازی بهتر» انجام گیرد.واژگان کلیدی: آموزش در شرایط اضطراری، جنگ، دسترسی آموزشی، کیفیت آموزش، بازسازی پساجنگ، آموزش حساس به منازعه، تاب آوری آموزشی.