نسبت شرم، خودآگاهی و یادگیری در دوره ی حساس نوجوانی و هویت یابی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نسبت میان شرم، خودآگاهی و یادگیری در دوره حساس نوجوانی و فرایند هویت یابی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، تبیین نقش دوگانه هیجان شرم به عنوان عاملی که می تواند هم مانع و هم محرک یادگیری و خودآگاهی باشد، در بستر تحولات روانی-اجتماعی نوجوانی است. روش پژوهش، کتابخانه ای و مبتنی بر بررسی نظام مند منابع علمی معتبر در حوزه روان شناسی رشد، روان شناسی تربیتی و علوم شناختی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شرم به عنوان یک هیجان خودآگاه، در دوره نوجوانی با دو چهره متضاد ظاهر می شود: از یک سو، شرم های مرضی و ناسازگارانه با ایجاد ارزیابی منفی از کل خود، جهت گیری اجتنابی را تقویت کرده و بهزیستی تحصیلی و یادگیری را مختل می سازند؛ از سوی دیگر، شرم های سازگارانه در چارچوب فرهنگی-اجتماعی خاص، می توانند به عنوان منبعی برای خودآگاهی، خودتنظیمی و انگیزش یادگیری عمل کنند. نتایج بیانگر آن است که خودآگاهی، هم به عنوان بستر شکل گیری شرم و هم به عنوان راهی برای تعدیل و جهت دهی به آن، نقش واسطه ای کلیدی در نسبت شرم و یادگیری ایفا می کند. بر اساس یافته ها، طراحی مداخلات آموزشی مبتنی بر تمایز شرم سازگار از ناسازگار، تقویت خودآگاهی و فراشناخت، و ایجاد محیط های یادگیری امن و غیرقضاوتگر، می تواند به بهره گیری از ظرفیت مثبت شرم در فرایند هویت یابی و یادگیری نوجوانان بیانجامد.واژگان کلیدی: شرم، خودآگاهی، یادگیری، نوجوانی، هویت یابی، هیجان های تحصیلی