بازاندیشی در مفهوم عقب ماندگی تحصیلی از منظر تفاوت های فردی و زمینه ای

پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در مفهوم عقب ماندگی تحصیلی از منظر تفاوت های فردی و زمینه ای انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، ناکارآمدی تعاریف سنتی از عقب ماندگی تحصیلی است که صرفا بر پایه معیارهای کمی و مقایسه ای با میانگین عملکرد همسالان تعریف شده و نقش تعیین کننده تفاوت های فردی و زمینه ای را نادیده می گیرد. روش پژوهش، کتابخانه ای و مبتنی بر بررسی نظام مند منابع معتبر علمی در حوزه روان شناسی تربیتی، علوم شناختی و جامعه شناسی آموزش است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عقب ماندگی تحصیلی پدیده ای چندبعدی است که تحت تاثیر تعامل پیچیده عوامل فردی از جمله سبک های شناختی، هوش های چندگانه، انگیزش و خودکارآمدی، و عوامل زمینه ای نظیر کیفیت آموزش، وضعیت اقتصادی-اجتماعی خانواده، فرهنگ مدرسه و حمایت های عاطفی شکل می گیرد. نتایج بیانگر آن است که رویکرد یکسان نگر به مفهوم عقب ماندگی تحصیلی، نه تنها به شناسایی دقیق نیازهای آموزشی دانش آموزان کمک نمی کند، بلکه برچسب زنی منفی و حاشیه رانی آنان را تشدید می سازد. بر اساس یافته ها، بازتعریف عقب ماندگی تحصیلی بر مبنای شاخص های نسبی، پویا و زمینه مند، به همراه طراحی مداخلات آموزشی متناسب با تفاوت های فردی، می تواند به کاهش اثرات منفی این مفهوم و ارتقای کیفیت آموزش برای همه دانش آموزان بیانجامد.واژگان کلیدی: عقب ماندگی تحصیلی، تفاوت های فردی، عوامل زمینه ای، بازاندیشی، روان شناسی تربیتی