تحلیل تاثیر «تئوری خودتعیین گری» (Self-Determination Theory) بر کاهش افت تحصیلی پنهان

افت تحصیلی پنهان به عنوان یکی از چالش های بنیادین و در عین حال نامحسوس نظام های آموزشی، دلالت بر وضعیت دانش آموزانی دارد که علی رغم حضور فیزیکی در مدرسه و عدم شکست مطلق در امتحانات، دچار فرسودگی عاطفی، بی انگیزگی درونی و گسست روانی از فرآیند یادگیری شده اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر «نظریه خودتعیین گری» (Self-Determination Theory) بر کاهش افت تحصیلی پنهان، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد سندپژوهی (کتابخانه ای) انجام شد. جامعه تحلیلی پژوهش شامل اسناد، کتاب ها و مقالات علمی معتبر نمایه شده در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی (مانند Springer، Frontiers و ScienceDirect) بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ بود. تحلیل یافته های کتابخانه ای نشان داد که ناکامی در ارضای سه نیاز روان شناختی پایه شامل «خودمختاری» (Autonomy)، «شایستگی» (Competence) و «ارتباط/تعلق خاطر» (Relatedness)، محرک اصلی شکل گیری فرسودگی تحصیلی و افت پنهان است. نتایج حاکی از آن است که بازطراحی قوانین کلاسی در جهت حمایت از خودمختاری (ارائه حق انتخاب و کاهش کنترل بیرونی)، تعدیل و ساختاربندی تکالیف متناسب با سطح شایستگی (ایجاد چالش های مطلوب)، و تقویت تعاملات کلاسی مثبت (پیوند معلم-دانش آموز) به طور مستقیم انگیزه های خودتعیین شده را فعال کرده و مانع از شکل گیری فرسودگی و خستگی مفرط تحصیلی می شود. بر این اساس، چارچوب مفهومی پیشنهادی این پژوهش نشان می دهد که گذار از رویکردهای کنترل محور به سمت بسترهای حمایت کننده از نیازهای باواسطه روان شناختی، اثربخش ترین راهبرد پیشگیرانه در مواجهه با افت تحصیلی پنهان است.