ایدئولوژی و سیاست ورزی؛ تحول مفهومی، پارادایمی و انضمامی(بررسی موردی: چین و جمهوری اسلامی ایران)

پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی به تبیین نسبت میان ایدئولوژی و سیاست ورزی در جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین می پردازد و تحولات این نسبت را در سه سطح مفهومی، پارادایمی و انضمامی واکاوی می کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه دو نظام سیاسی برخاسته از انقلاب، با وجود تفاوت های بنیادین در مبانی ایدئولوژیک، توانسته اند از طریق بازتعریف ایدئولوژی و انطباق آن با الزامات متغیر حکمرانی، سازوکارهای مشروعیت بخشی، هویت سازی و بازتولید قدرت سیاسی را تداوم بخشند. پژوهش با بهره گیری از روش کیفی، راهبرد مطالعه تطبیقی، تحلیل توصیفی تحلیلی، تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مضمونی و با اتکا به چارچوب نظری «عقلانیت راهبردی در نظام های ایدئولوژیک»، ابعاد تحول ایدئولوژی و سیاست ورزی در دو کشور را بررسی کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر دو نظام، ضمن حفظ هسته های هویتی و ارزشی ایدئولوژی، در سطح حکمرانی از الگوی «تطبیق راهبردی» و «انعطاف نهادی» بهره گرفته اند. در چین، این فرایند بر پایه توسعه اقتصادی، مشروعیت عملکردی، ناسیونالیسم توسعه گرا، حکمرانی دیجیتال و ادغام فعال در اقتصاد جهانی استوار شده است؛ در حالی که در جمهوری اسلامی ایران، اجتهاد حکومتی، نهاد مصلحت، امنیت راهبردی، هویت ایرانی اسلامی و بازدارندگی ژئوپلیتیکی، مهم ترین سازوکارهای انطباق ایدئولوژی با اقتضائات حکمرانی را تشکیل می دهند. مقایسه تطبیقی نشان می دهد که تفاوت بنیادین دو تجربه نه در میزان پایبندی به ایدئولوژی، بلکه در شیوه نهادمندسازی انعطاف ایدئولوژیک، مدیریت بحران، بازتعریف منابع مشروعیت و ظرفیت نهادهای سیاسی برای پاسخ گویی به تحولات محیط داخلی و بین المللی است. بر پایه این یافته ها، رساله مدل نظری ((دولت های ایدئولوژیک تطبیق گرا)) را به عنوان نوآوری نظری پژوهش ارائه می کند. این مدل نشان می دهد که پایداری نظام های ایدئولوژیک نه حاصل جمود ایدئولوژیک، بلکه محصول تعامل پویا میان ثبات هسته های ارزشی و انعطاف در سازوکارهای حکمرانی است؛ تعاملی که امکان بازتولید مشروعیت، ارتقای کارآمدی و استمرار نظم سیاسی را در شرایط متحول داخلی و بین المللی فراهم می سازد و چارچوبی تحلیلی برای فهم پویایی دولت های ایدئولوژیک در سیاست معاصر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

ایدئولوژی ، سیاست ورزی ، دولت های ایدئولوژیک تطبیق گرا ، مشروعیت ، هویت سازی ، بازتولید قدرت.