تحلیل عملکرد کارشناسان فرهنگی در ارتقای شاخص های زیست پذیری محیط شهری

زیست پذیری شهری مفهومی چندبعدی و جامع است که دستیابی به آن مستلزم توازن میان ابعاد کالبدی، محیطی، اقتصادی و به ویژه فرهنگی–اجتماعی حیات شهر است. در سال های اخیر، دگرگونی های ساختاری و گسترش شتابان شهرنشینی چالش های متعددی را در ابعاد تعلق مکانی، سرمایه اجتماعی و سرزندگی فضاهای شهری پدید آورده است. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل نقش و کارکرد کارشناسان و برنامه ریزان فرهنگی در ارتقای شاخص های زیست پذیری محیط های شهری با تاکید بر بازتولید سرمایه اجتماعی، غنابخشی به سرزندگی فضاهای عمومی و تقویت هویت مکانی است. روش شناسی این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و با تکیه بر تحلیل اسنادی و بررسی چارچوب های نظری حوزه جامعه شناسی شهری و برنامه ریزی فرهنگی به تبیین مسئله پرداخته است. یافته های نظری و تحلیلی حاکی از آن است که اقدامات کارشناسان فرهنگی از طریق چهار سازوکار بنیادین شامل «فعال سازی ظرفیت رویدادپذیری فضاهای عمومی»، «تسهیل مشارکت محله محور شهروندان»، «حفاظت و بازآفرینی نمادهای هویت بخش شهری» و «ارتقای سواد فرهنگی شهروندی»، نقشی پیش برنده و مستقیم در متغیرهای نرم زیست پذیری شهری ایفا می کند. کارشناسان فرهنگی با اتخاذ رویکردهای مشارکتی و میان رشته ای، پیونددهنده مطالبات اجتماعی شهروندان با ساختار کالبدی مدیریت شهری هستند و از این طریق، ادراک شهروندان از کیفیت زندگی شهری را بهبود می بخشند. تحلیل الگوها نشان می دهد که بدون ادغام راهبردهای فرهنگی در اسناد توسعه شهری و ارتقای اختیارات ساختاری کارشناسان این حوزه، دستیابی به زیست پذیری پایدار با موانع اساسی روبرو خواهد شد. از این رو، ارتقای زیست پذیری شهری فراتر از مداخلات صرفا مهندسی و کالبدی، نیازمند بازتعریف جایگاه کنشگران فرهنگی در نظام برنامه ریزی شهری، تقویت بسترهای گفتگو در مقیاس محله و تخصیص منابع به برنامه های فرهنگی مکان مبنا است. در نهایت، الگوی تحلیلی ارائه شده در این پژوهش می تواند راهنمای عمل نهادهای مدیریت شهری جهت هم افزایی میان سیاست های فرهنگی و شاخص های محیطی زیست پذیری قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

زیست پذیری شهری ، کارشناسان فرهنگی ، سرمایه اجتماعی ، سرزندگی شهری ، کیفیت محیط ، برنامه ریزی فرهنگی.