الگوسازی اپیدمیولوژیکی و تحلیل فضایی-زمانی پایداری درختان شهری تحت تنش های پاتوژنیک: پژوهش طولی در محور مدرس شیراز

فضاهای سبز شهری به عنوان زیرساخت های حیاتی اکولوژیک، نقش بی بدیلی در تعدیل اقلیم و ارتقای سلامت عمومی ایفا می کنند؛ با این وجود، پایداری این اکوسیستم ها به شدت تحت الشعاع پیچیدگی های پاتوسیستم شهری قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق دینامیک سلامت گیاهی و ارزیابی الگوهای اپیدمیولوژیک بیماری ها در مجموعه ای متشکل از ۱۳۵۰ درخت شامل گونه های سرو نقره ای (Cupressus arizonica)، نارون (Ulmus parvifolia)، کاج (Pinus brutia)، توت (Morus alba) و زبان گنجشک (Melia azedarach) واقع در بلوار مدرس شهر شیراز انجام گرفت. این مطالعه بر پایه یک پایش مستمر و طولی یک ساله (شامل چرخه کامل چهار فصل) با تلفیق رویکردهای فیتوپاتولوژیک و تحلیل های آمار فضایی مهندسی شده است. نتایج ارزیابی ها نشان داد که در طول دوره مطالعه، به طور متوسط ۱۸.۲ درصد از درختان (۲۴۶ اصله) علائم بالینی عفونت را بروز دادند. تحلیل های مکانی و نقشه های توزیع فضایی (GIS) گویای آن است که بیماری ها از یک الگوی تصادفی تبعیت نمی کنند؛ بلکه گونه های مخروطی نظیر سرو نقره ای با شیوع ۲۴ درصدی بیماری سرطان شاخه (ناشی از قارچ Seiridium)، الگوی خوشه ای شدیدی را در گره های ترافیکی با تراکم آلودگی هوای particulate matter نشان دادند. در مقابل، گونه های پهن برگ بومی شده نظیر زبان گنجشک با تنها ۸ درصد شیوع، توزیع یکنواخت و پایداری بالایی را در برابر پاتوژن های فرصت طلب از خود نشان دادند. بررسی روند زمانی نیز مشخص کرد که فصل بهار با شیوع ۴۵ درصدی بیماری های نوکی کاشی کاج و پوسیدگی های برگ خوار توت، نقطه اوج تکثیر عوامل بیماریزا بوده و استرس حرارتی تابستان با تضعیف بافت های گیاهی، بستر تسریع شده ای برای بیماری های عروقی در نارون ها فراهم کرده است. این پژوهش بر این نکته استوار است که مدیریت یکپارچه تندرستی درختان شهری نیازمند گذار از اقدامات تقویمی به مداخلات مبتنی بر داده های مکانی و ریزاقلیمی است.

کلیدواژه ها:

اکولوژی بیماری های شهری ، تحلیل فضایی پاتوژن ها ، بلوار مدرس شیراز ، پایش طولی سلامت ، درختان مخروطی و پهن برگ ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS).