تحلیل تطبیقی نمادهای بصری (واقعه کربلا) در دو اثر

نقاشی قهوه خانه ای یکی از مهم ترین گونه های هنر روایی عامه گرا در ایران است که در آن روایت های مذهبی، حماسی و ادبی به زبان تصویری تبدیل شده اند. موضوع عاشورا و واقعه کربلا در میان این آثار جایگاهی برجسته دارد و هنرمندان از مجموعه ای از عناصر بصری و نشانه های شناخته شده برای ساخت روایت و هدایت نگاه مخاطب بهره گرفته اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی نمادهای بصری در دو اثر واقعه کربلا از محمد مدبر و حسین قوللرآغاسی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و تطبیقی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و اسنادی است. تحلیل بر چهار محور علم و عناصر پرچم گونه، نشانه های مرتبط با آب، رنگ و هاله نور، و ترکیب بندی و مسیر نگاه استوار شده است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه دو هنرمند از مجموعه ای مشترک یا نزدیک از عناصر نمادین استفاده کرده اند، معنا و کارکرد بصری این عناصر به واسطه جایگاهشان در ترکیب بندی، نسبت با پیکره ها، شدت رنگ و ریتم کلی تصویر متفاوت می شود. در اثر مدبر، تراکم و هم نشینی عناصر و حرکت های متعدد، بیان تصویری پرتنش و دراماتیک ایجاد می کند؛ در حالی که در اثر قوللرآغاسی، تفکیک نسبی گروه ها و سلسله مراتب دیداری، خوانش روایی منظم تری پدید می آورد. بنابراین، تفاوت اصلی دو اثر نه در داشتن یا نداشتن نمادها، بلکه در شیوه سازمان دهی و برقراری رابطه میان آن ها در ساختار کلی تصویر است.

کلیدواژه ها:

نقاشی قهوه خانه ای ، نمادشناسی بصری ، نقاشی عاشورایی ، محمد مدبر ، حسین قوللرآغاسی واقعه کربلا