بررسی تاثیر محیط های یادگیری حمایتی، احساس امنیت و تعامل اجتماعی بر رشد همه جانبه دانش آموزان

رشد دانش آموز در مدرسه فرایندی چندبعدی است که نمی توان آن را به کسب نمره، افزایش دانش درسی یا موفقیت در آزمون های استاندارد محدود کرد. دانش آموز در مدرسه هم زمان در معرض فرایندهای شناختی، عاطفی، اجتماعی و هویتی قرار می گیرد و کیفیت این تجربه ها تا حد زیادی تحت تاثیر محیطی است که مدرسه و کلاس درس برای او فراهم می کنند. در این میان، محیط یادگیری حمایتی، احساس امنیت و تعامل اجتماعی سه سازه به هم پیوسته اند که می توانند مسیر رشد همه جانبه را تسهیل یا مختل کنند. هدف مقاله حاضر، تحلیل و ترکیب یافته های پژوهش های فارسی و داخلی درباره چگونگی اثرگذاری این سه مولفه بر ابعاد مختلف رشد دانش آموزان است. مرور تحلیلی شواهد نشان می دهد که محیط یادگیری حمایتی صرفا به برخورداری از امکانات فیزیکی یا روش تدریس مناسب محدود نیست، بلکه کیفیت روابط، فرصت مشارکت، پذیرش تفاوت های فردی، بازخورد سازنده و امکان تجربه موفقیت را نیز دربرمی گیرد. در چنین محیطی، دانش آموز با کاهش تهدیدهای ادراک شده و افزایش احساس تعلق، آمادگی بیشتری برای مشارکت شناختی و اجتماعی پیدا می کند. احساس امنیت نیز مفهومی چندلایه است که علاوه بر ایمنی جسمانی، امنیت روانی، عاطفی و اجتماعی را شامل می شود؛ بنابراین مدرسه ای که در آن ترس از تحقیر، طرد، قضاوت یا شکست غالب باشد، حتی در صورت برخورداری از امکانات آموزشی مناسب نمی تواند بستر مطلوبی برای رشد ایجاد کند. از سوی دیگر، تعامل اجتماعی سازوکاری است که از طریق آن بسیاری از ظرفیت های شناختی، عاطفی و اجتماعی دانش آموز بالفعل می شوند. شواهد پژوهشی نشان می دهد که روابط مثبت خانوادگی و مدرسه ای، مهارت های اجتماعی، مشارکت، یادگیری مشارکتی و برنامه های اجتماعی هیجانی با پیامدهایی همچون افزایش انگیزش، خودتنظیمی، مهارت های اجتماعی، تنظیم هیجان و کمک طلبی تحصیلی ارتباط دارند. برآیند این مطالعات نشان می دهد که سه متغیر مورد بررسی را نباید عوامل مستقل و موازی دانست؛ بلکه آن ها اجزای یک نظام تعاملی هستند که در آن حمایت محیطی، امنیت ادراک شده را تقویت می کند و امنیت نیز زمینه مشارکت اجتماعی و درگیری فعال با یادگیری را فراهم می سازد. از این منظر، رشد همه جانبه دانش آموز حاصل اثرگذاری منفرد یک عامل نیست، بلکه پیامد کیفیت کلی روابط، ساختارها و تجربه های یادگیری در مدرسه است.

کلیدواژه ها:

محیط یادگیری حمایتی ، احساس امنیت ، تعامل اجتماعی ، رشد همه جانبه ، دانش آموزان