نقش هوش هیجانی در پیشگیری از فرسودگی تحصیلی

فرسودگی تحصیلی یکی از مهم ترین چالش های نظام های آموزشی در دهه های اخیر به شمار می رود که در اثر قرار گرفتن طولانی مدت دانش آموزان و دانشجویان در معرض فشارهای آموزشی، انتظارات تحصیلی، رقابت های علمی، تکالیف سنگین، نگرانی از آینده و استرس های ناشی از ارزشیابی های مداوم ایجاد می شود. این پدیده با علائمی همچون خستگی هیجانی، کاهش انگیزه برای یادگیری، احساس بی کفایتی، افت عملکرد تحصیلی، بی تفاوتی نسبت به فعالیت های آموزشی و کاهش احساس موفقیت همراه است و در صورت تداوم می تواند زمینه ساز مشکلات روان شناختی نظیر اضطراب، افسردگی، افت عزت نفس و حتی ترک تحصیل شود. در مقابل، هوش هیجانی به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های روان شناسی مثبت نگر، توانایی فرد در شناسایی، درک، تنظیم و مدیریت هیجان های خود و دیگران را توصیف می کند و نقش تعیین کننده ای در افزایش سازگاری، تاب آوری، سلامت روان و موفقیت تحصیلی دارد. پژوهش های متعدد نشان داده اند که دانش آموزان دارای هوش هیجانی بالاتر، در مواجهه با فشارهای آموزشی، از راهبردهای مقابله ای سازگارانه تری استفاده کرده و توانایی بیشتری در کنترل استرس، مدیریت هیجان های منفی، حفظ انگیزه و برقراری روابط اجتماعی موثر دارند؛ ازاین رو احتمال تجربه فرسودگی تحصیلی در آنان به مراتب کمتر است.هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش هوش هیجانی در پیشگیری از فرسودگی تحصیلی و تبیین سازوکارهای اثرگذاری آن بر ابعاد مختلف سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانش آموزان است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و از نوع مروری انجام شده و داده های آن از طریق مطالعه کتاب ها، مقالات علمی معتبر داخلی و خارجی، پایان نامه ها و منابع منتشرشده در پایگاه های علمی گردآوری شده است. یافته های بررسی نشان می دهد که میان هوش هیجانی و فرسودگی تحصیلی رابطه ای منفی و معنادار وجود دارد؛ به گونه ای که افزایش مهارت هایی مانند خودآگاهی هیجانی، خودتنظیمی، همدلی، مهارت های اجتماعی و خودانگیختگی، موجب کاهش خستگی هیجانی، کاهش احساس ناکارآمدی، افزایش انگیزش تحصیلی، بهبود کیفیت روابط با معلمان و همسالان و ارتقای عملکرد آموزشی می شود. همچنین مشخص شد آموزش مهارت های هوش هیجانی در مدارس می تواند به عنوان یک راهبرد پیشگیرانه موثر، میزان استرس تحصیلی را کاهش داده، تاب آوری دانش آموزان را افزایش دهد و از شکل گیری فرسودگی تحصیلی جلوگیری کند.در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که توجه به آموزش و تقویت هوش هیجانی در برنامه های درسی، فعالیت های مشاوره ای و آموزش خانواده، می تواند علاوه بر ارتقای سلامت روان دانش آموزان، کیفیت یادگیری، انگیزه پیشرفت، رضایت از تحصیل و موفقیت آموزشی را نیز افزایش دهد. ازاین رو، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس، معلمان و مشاوران با طراحی برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش هیجانی، زمینه رشد همه جانبه دانش آموزان و پیشگیری از فرسودگی تحصیلی را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: هوش هیجانی ، فرسودگی تحصیلی ، سلامت روان ، انگیزش تحصیلی ، خودتنظیمی هیجانی ، تاب آوری ، پیشگیری ، دانش آموزان ، عملکرد تحصیلی ، روان شناسی تربیتی.