نقش آینده نگری آموزشی، شایستگی های دیجیتال و مهارت حل مسئله در آماده سازی دانش آموزان برای دنیای متغیر آینده

تحولات شتابان فناورانه، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، ماهیت یادگیری، کار و زندگی را دستخوش تغییر کرده و نظام های آموزشی را با این ضرورت روبه رو ساخته است که از الگوی انتقال دانش های نسبتا پایدار به سمت پرورش توانایی هایی حرکت کنند که دانش آموز را برای مواجهه با موقعیت های نوظهور، مبهم و پیش بینی ناپذیر آماده می سازد. در این میان، آینده نگری آموزشی، شایستگی های دیجیتال و مهارت حل مسئله سه ظرفیت به هم پیوسته اند که می توانند هسته ای مهم برای تربیت یادگیرنده توانمند در جهان متغیر آینده شکل دهند. آینده نگری آموزشی به معنای توانایی تصور آینده های بدیل، تشخیص روندها، تحلیل پیامدها و اتخاذ تصمیم های آگاهانه در شرایط عدم قطعیت است؛ شایستگی های دیجیتال نیز صرفا به مهارت استفاده فنی از ابزارها محدود نمی شود، بلکه توانایی جست وجو، ارزیابی، تولید و اشتراک اطلاعات، ارتباط مسئولانه، حل مسئله در محیط دیجیتال و مواجهه اخلاقی با فناوری را دربرمی گیرد. مهارت حل مسئله نیز فرآیندی شناختی و فراشناختی است که از تشخیص و صورت بندی مسئله آغاز شده و با گردآوری و تحلیل اطلاعات، تولید گزینه های مختلف، ارزیابی راه حل ها، انتخاب، اجرا و بازنگری ادامه می یابد. بررسی مطالعات داخلی نشان می دهد آموزش هدفمند آینده نگری می تواند تصمیم گیری و توانایی حل مسئله دانش آموزان را تقویت کند و آموزش سواد و شایستگی دیجیتال نیز با افزایش کیفیت یادگیری، مشارکت آموزشی، خودکارآمدی رایانه ای و ظرفیت بهره گیری آگاهانه از فناوری همراه است. از سوی دیگر، رویکردهای مسئله محور، پروژه محور و یادگیری فعال، بستر مناسبی برای پیوند دادن این سه حوزه فراهم می کنند. بر این اساس، مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی مروری، نسبت میان آینده نگری آموزشی، شایستگی های دیجیتال و مهارت حل مسئله را در چارچوب تربیت دانش آموز آینده نگر و انعطاف پذیر بررسی می کند و نشان می دهد که آمادگی برای آینده، حاصل آموزش مجزای چند مهارت نیست، بلکه نتیجه شکل گیری یک منظومه شایستگی است که در آن دانش آموز بتواند تغییر را درک کند، اطلاعات را هوشمندانه پردازش نماید، مسئله را دقیق تعریف کند، راه حل های متنوع طراحی کند، پیامد انتخاب های خود را بسنجد و در مواجهه با شرایط جدید، راهبردهای خود را بازتنظیم کند. نتیجه اصلی آن است که مدرسه آینده باید از تمرکز افراطی بر بازتولید محفوظات عبور کرده و محیطی ایجاد کند که در آن پیش بینی، کاوش، فناوری، گفت وگو، تجربه، خطاپذیری، حل مسئله و تصمیم گیری به عناصر عادی یادگیری تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی : آینده نگری آموزشی ، شایستگی دیجیتال ، مهارت حل مسئله ، آمادگی برای آینده ، دانش آموز