طراحی و اعتباریابی الگوی توانمندسازی معلمان در کاربست هوش مصنوعی با رویکرد تحقق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

چکیدههوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های تحول آفرین قرن بیست و یکم، نظام های آموزشی جهان را با دگرگونی های بنیادین در ابعاد مختلف یاددهی-یادگیری مواجه ساخته است. با وجود قابلیت های گسترده این فناوری در شخصی سازی یادگیری، خودکارسازی وظایف تکراری و تحلیل داده های آموزشی، کاربست موثر و اخلاقی آن در کلاس های درس، مستلزم توانمندسازی حرفه ای معلمان به عنوان کنشگران اصلی فرآیند آموزش است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی توانمندسازی معلمان در کاربست هوش مصنوعی با رویکرد تحقق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب، پس از بررسی نظام مند ۱۴۳ منبع معتبر علمی داخلی و بین المللی و تحلیل محتوای اسناد بالادستی، به شناسایی ابعاد، مولفه ها و شاخص های الگوی توانمندسازی معلمان پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که الگوی طراحی شده مشتمل بر پنج بعد اصلی است: «سواد هوش مصنوعی» شامل دانش فنی، دانش آموزشی و دانش اخلاقی؛ «شایستگی های فناورانه» شامل مهارت های عملیاتی، مهارت های تلفیقی و مهارت های ارزشیابی؛ «نگرش و باورهای حرفه ای» شامل پذیرش فناوری، خودکارآمدی و هویت حرفه ای؛ «توسعه حرفه ای مستمر» شامل یادگیری مادام العمر، بازاندیشی و همکاری حرفه ای؛ و «حمایت های سازمانی و زیرساختی» شامل سیاست گذاری، تامین منابع و فرهنگ سازمانی. اعتباریابی الگو با استفاده از تکنیک دلفی و نظرخواهی از ۱۵ نفر از متخصصان حوزه علوم تربیتی و فناوری آموزشی صورت گرفت که نشان دهنده روایی محتوایی مطلوب (ضریب CVR بالای ۰.۷۸) و پایایی قابل قبول (آلفای کرونباخ ۰.۸۵) بود. الگوی پیشنهادی با تاکید بر رویکرد انسان محور، عدالت آموزشی و توسعه حرفه ای مستمر معلمان، می تواند به عنوان چارچوبی عملیاتی برای برنامه ریزی درسی دانشگاه های فرهنگیان، طراحی دوره های ضمن خدمت و سیاست گذاری در حوزه تحول دیجیتال آموزش و پرورش مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه گیری نهایی آنکه توانمندسازی معلمان در کاربست هوش مصنوعی، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای تحقق اهداف سند تحول بنیادین در افق ۱۴۱۰ است و الگوی ارائه شده در این پژوهش، گامی موثر در جهت نیل به این هدف راهبردی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: توانمندسازی معلمان ، هوش مصنوعی در آموزش ، الگوی توانمندسازی ، سند تحول بنیادین ، شایستگی های معلم ، توسعه حرفه ای