چگونه توانستم مشکل بی هدف بودن و عدم انگیزه در دانش آموزان کلاسم را برطرف کنم؟

بی انگیزگی، خستگی ذهنی، بی هدفی و کاهش مشارکت تحصیلی از جمله مسائلی است که در دوره متوسطه دوم می تواند فرایند یاددهی یادگیری را با دشواری جدی روبه رو کند. مسئله این اقدام پژوهی زمانی برای اینجانب برجسته شد که در کلاس دوازدهم ادبی ۳ مدرسه فرقدانی ۱، نشانه هایی مانند خمودگی، بی علاقگی به درس تاریخ ۳، دشواری در فهم مطالب، ضعف در یادگیری، ناتوانی در تحلیل رویدادهای تاریخی و کاهش مشارکت در فعالیت های کلاسی مشاهده کردم. در بررسی زمینه ای مسئله مشخص شد که بخشی از دشواری دانش آموزان صرفا آموزشی نیست و برخی از آنان با شرایط خانوادگی و اقتصادی دشواری مانند جدایی والدین، تعارض خانوادگی، اشتغال دانش آموز، اعتیاد یا زندانی بودن پدر و مشکلات اقتصادی مواجه اند. بنابراین تصمیم گرفتم به جای تمرکز صرف بر نمره یا استفاده از پرسشنامه، مسئله را از طریق مشاهده مستمر، گفت وگوی فردی و گروهی، بررسی تکالیف و عملکرد کلاسی، تحلیل پاسخ های دانش آموزان و بازخوردگیری از همکاران بررسی کنم. تحلیل شواهد اولیه نشان داد که بی انگیزگی دانش آموزان با سه عامل درهم تنیده ارتباط دارد: تجربه دشواری و نامفهوم بودن محتوای تاریخ، فاصله میان محتوای درس و زندگی واقعی دانش آموزان و فشارهای هیجانی و خانوادگی. بر همین اساس، مجموعه ای از راهکارهای علمی و عملی شامل تدریس مسئله محور و داستان محور، استفاده از خط زمانی و نقشه مفهومی، تحلیل علت و معلول رویدادها، ایفای نقش تاریخی، یادگیری مشارکتی، پیوند دادن تاریخ با محیط و تجربه زیسته دانش آموزان، هدف گذاری کوتاه مدت، بازخورد توصیفی، ایجاد فرصت انتخاب، فعالیت های کوتاه نشاط آفرین و حمایت عاطفی بدون ورود مداخله گرانه به مسائل خصوصی خانواده اجرا شد. در طول اجرای اقدامات، میزان مشارکت، کیفیت پاسخ ها، توانایی توضیح روابط علت و معلولی، تکمیل فعالیت های یادگیری و نگرش دانش آموزان نسبت به درس به صورت مستمر مشاهده و ثبت شد. مقایسه شواهد قبل و بعد نشان داد که فضای کلاس از حالت غالبا منفعل به محیطی مشارکتی تر تبدیل شد، دانش آموزان بیشتری در بحث های تاریخی شرکت کردند، فهم مفهومی و قدرت تحلیل رویدادها بهبود یافت و علاقه آنان به فعالیت های درس افزایش پیدا کرد. البته این اقدام پژوهی ادعای رفع کامل مشکلات فردی و خانوادگی دانش آموزان را ندارد؛ بلکه نشان می دهد تغییر شیوه تدریس، ایجاد رابطه حمایتی و معنا دادن به یادگیری می تواند حتی در شرایط دشوار، زمینه بازگشت تدریجی انگیزه و احساس توانمندی تحصیلی را فراهم کند.کلمات کلیدی : انگیزش تحصیلی، آموزش تاریخ، یادگیری فعال، نشاط آموزشی، خودکارآمدی