تربیت سفیران فرهنگی: الگوی بومی سازی محتوا در کتاب کار (Workbook) زبان انگلیسی پایه نهم

آموزش زبان انگلیسی در دوره متوسطه اول، صرفا فرایندی برای انتقال مجموعه ای از واژگان، ساخت های دستوری و مهارت های زبانی نیست، بلکه عرصه ای برای شکل گیری نگرش، هویت فرهنگی، توانایی برقراری ارتباط و نحوه مواجهه دانش آموز با جهان اجتماعی و فرهنگی پیرامون خویش است. از این منظر، کتاب کار زبان انگلیسی پایه نهم می تواند از جایگاه یک ابزار تمرینی صرف فراتر رفته و به بستری برای تلفیق آموزش زبانی با تربیت فرهنگی، تقویت هویت ایرانی و اسلامی و پرورش توانش ارتباطی بینافرهنگی تبدیل شود. مسئله اساسی آن است که بومی سازی محتوای آموزش زبان نباید به جایگزینی مکانیکی نام ها، مکان ها و نمادهای خارجی با نمونه های ایرانی تقلیل یابد؛ بلکه باید به بازطراحی معنادار موقعیت های ارتباطی، متون، تصاویر، فعالیت ها، تکالیف و شیوه های ارزیابی بر اساس تجربه زیسته دانش آموز ایرانی منجر شود. پژوهش های داخلی نشان داده اند که محتوای فرهنگی کتاب زبان انگلیسی پایه نهم، علی رغم برخورداری از سهم قابل توجه مولفه های ایرانی اسلامی، همچنان نیازمند بازاندیشی در نسبت میان فرهنگ بومی، فرهنگ مقصد و فرهنگ بین المللی است. همچنین مطالعات انجام شده درباره مواد آموزشی بومی بر ضرورت پیوند محتوا با نیازهای واقعی زبان آموزان، ایجاد انگیزش و تقویت توانش ارتباطی بینافرهنگی تاکید کرده اند. از سوی دیگر، چالش هایی همچون فاصله میان محتوای رسمی و زندگی روزمره دانش آموزان، محدودیت زمانی کلاس، ضعف مواد مکمل، تفاوت های فرهنگی و اجتماعی، و ضرورت حفظ استانداردهای زبانی در فرایند بومی سازی، طراحی یک الگوی منسجم را ضروری می سازد. در این مقاله مروری، ابتدا مبانی نظری رابطه زبان، فرهنگ و هویت بررسی شده و سپس وضعیت محتوای فرهنگی کتاب زبان انگلیسی پایه نهم، الزامات بومی سازی کتاب کار، نقش تجربه زیسته و دانش بومی، طراحی فعالیت های ارتباطی، تربیت سفیر فرهنگی و الزامات اجرایی و ارزیابی الگوی پیشنهادی تحلیل می شود. برآیند بحث نشان می دهد که Workbook بومی شده باید به صورت یک نظام آموزشی مکمل طراحی شود که در آن زبان انگلیسی وسیله ای برای معرفی هوشمندانه ایران به دیگران، گفت وگو با فرهنگ های دیگر، تفسیر انتقادی تفاوت های فرهنگی و تقویت هویت چندلایه دانش آموز باشد. چنین رویکردی می تواند میان دو قطب ظاهرا متعارض «جهانی شدن» و «هویت فرهنگی» پیوندی سازنده برقرار کند و از دانش آموز زبان آموزی صرف، فردی توانمند برای نمایندگی فرهنگی و ارتباط مسئولانه در فضای جهانی بسازد.کلمات کلیدی : بومی سازی محتوا، سفیر فرهنگی، کتاب کار زبان انگلیسی، پایه نهم، هویت فرهنگی، توانش بینافرهنگی