تحلیل نقش حمایت خانواده، حمایت معلم و جو مدرسه در افزایش انگیزه تحصیلی دانش آموزان

انگیزه تحصیلی یکی از بنیادی ترین سازه های روان شناختی در فرایند یادگیری است که کیفیت مشارکت دانش آموز، میزان پشتکار، نحوه مواجهه با دشواری های آموزشی، خودتنظیمی، استمرار تلاش و در نهایت کیفیت عملکرد تحصیلی را تحت تاثیر قرار می دهد. با وجود این، انگیزه تحصیلی را نمی توان صرفا ویژگی فردی دانش آموز تلقی کرد؛ زیرا شکل گیری، تداوم و تغییر آن در تعامل مستمر میان ویژگی های فردی و محیط های اجتماعی و آموزشی صورت می گیرد. در این میان، خانواده به عنوان نخستین بستر اجتماعی شدن، معلم به عنوان نزدیک ترین عامل انسانی فرایند یاددهی یادگیری و مدرسه به عنوان محیط سازمان یافته ای که بخش قابل توجهی از تجربه روزمره دانش آموز را شکل می دهد، سه منبع مهم حمایت اجتماعی و آموزشی به شمار می روند. مقاله حاضر با هدف تحلیل نقش حمایت خانواده، حمایت معلم و جو مدرسه در افزایش انگیزه تحصیلی دانش آموزان، به شیوه مروری تحلیلی تدوین شده است. در این بررسی، ابعاد مختلف حمایت خانوادگی، سازوکارهای اثرگذاری حمایت معلم، مولفه های جو مدرسه و روابط متقابل میان این سه حوزه مورد توجه قرار گرفته است. شواهد پژوهشی داخلی نشان می دهند که حمایت عاطفی، تشویق تحصیلی، مشارکت والدین، ایجاد محیط مناسب برای مطالعه و انتظارات واقع بینانه خانواده می توانند زمینه تقویت علاقه، پشتکار و انگیزش درونی دانش آموزان را فراهم کنند. همچنین حمایت معلم از طریق ایجاد رابطه مثبت، بازخورد سازنده، توجه به نیازهای فردی، ایجاد احساس امنیت و تقویت احساس تعلق به مدرسه، با انگیزه تحصیلی ارتباط دارد. از سوی دیگر، جو مدرسه از طریق کیفیت روابط اجتماعی، امنیت روانی، عدالت آموزشی، مشارکت دانش آموزان، انتظارات تحصیلی و کیفیت محیط یادگیری، شرایطی ایجاد می کند که در آن حمایت های خانواده و معلم می توانند اثربخشی بیشتری پیدا کنند. تحلیل تلفیقی نشان می دهد که این سه عامل مستقل و منفک از یکدیگر عمل نمی کنند، بلکه در قالب یک نظام حمایتی چندسطحی بر انگیزش تحصیلی اثر می گذارند. از این منظر، افزایش انگیزه تحصیلی مستلزم عبور از مداخلات تک عاملی و حرکت به سمت رویکردی هماهنگ میان خانه، معلم و مدرسه است. یافته های این مرور همچنین ضرورت توجه به تفاوت های رشدی، اجتماعی و فرهنگی دانش آموزان، کیفیت تعامل خانه و مدرسه و نقش متغیرهای میانجی مانند خودکارآمدی، تعلق مدرسه ای و تاب آوری تحصیلی را برجسته می سازد.کلمات کلیدی : انگیزه تحصیلی، حمایت خانواده، حمایت معلم، جو مدرسه، دانش آموزان