تحلیل رابطه هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی و مدیریت هیجان با سازگاری تحصیلی دانش آموزان

چکیدهسازگاری تحصیلی دانش آموزان یکی از مولفه های اساسی موفقیت در نظام آموزشی است و صرفا به کسب نمرات مطلوب یا پیشرفت درسی محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای از توانایی های شناختی، هیجانی، ارتباطی و رفتاری را دربرمی گیرد که به دانش آموز امکان می دهد با الزامات آموزشی، روابط بین فردی، فشارهای تحصیلی و تغییرات محیط مدرسه به شیوه ای کارآمد مواجه شود. در این میان، هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی و مدیریت هیجان از جمله متغیرهایی هستند که می توانند از طریق تاثیرگذاری بر ادراک دانش آموز از موقعیت های آموزشی، کیفیت تعامل با معلمان و همسالان، کنترل واکنش های هیجانی، حل مسئله و استمرار در فعالیت های یادگیری، سازگاری تحصیلی را تحت تاثیر قرار دهند. هدف مقاله حاضر، تحلیل و تلفیق یافته های پژوهش های داخلی درباره ارتباط این سه سازه با سازگاری و عملکرد تحصیلی دانش آموزان است. بررسی شواهد پژوهشی نشان می دهد هوش هیجانی با افزایش آگاهی از هیجان های شخصی و دیگران، تقویت خودکنترلی و بهبود تعاملات اجتماعی، زمینه لازم برای مواجهه سازنده با فشارهای مدرسه را فراهم می کند. مهارت های ارتباطی نیز از طریق گوش دادن فعال، بیان روشن نیازها، همدلی، مدیریت تعارض و مشارکت در تعاملات کلاسی، احتمال شکل گیری روابط حمایتی و احساس تعلق به مدرسه را افزایش می دهد. از سوی دیگر، مدیریت هیجان به دانش آموز کمک می کند میان تجربه هیجانی و واکنش رفتاری فاصله ایجاد کرده و به جای پاسخ های تکانشی، راهبردهای سازگارانه تری را انتخاب کند. یافته های پژوهشی داخلی همچنین نشان می دهد آموزش تنظیم هیجان می تواند پیامدهایی مانند کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد تحصیلی داشته باشد و آموزش هوش هیجانی به معلمان نیز می تواند به ارتقای بهزیستی تحصیلی دانش آموزان منجر شود. برآیند این شواهد نشان می دهد سازگاری تحصیلی حاصل اثر منفرد هیچ یک از این متغیرها نیست، بلکه محصول تعامل پویا میان توانایی های درون فردی و کیفیت ارتباط دانش آموز با محیط آموزشی است. بنابراین، رویکردهای آموزشی موثر باید به جای تمرکز انحصاری بر پیشرفت شناختی، پرورش هم زمان شایستگی های هیجانی و ارتباطی را در متن برنامه های مدرسه قرار دهند. مقاله حاضر با تاکید بر این دیدگاه تلفیقی، ابعاد مفهومی و کاربردی رابطه میان هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی، مدیریت هیجان و سازگاری تحصیلی را بررسی کرده و ضمن شناسایی خلاهای پژوهشی، بر ضرورت طراحی مداخلات چندسطحی و طولی برای ارتقای سازگاری تحصیلی دانش آموزان تاکید می کند.کلمات کلیدی : هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی، مدیریت هیجان، سازگاری تحصیلی، دانش آموزان