مدل سازی استراتژیک زنجیره تامین تاب آور: فرصت ها، چالش ها و کاربست فناوری های هوشمند در مدیریت تدارکات مدرن

محیط کسب وکار امروز با افزایش عدم قطعیت، وقوع مکرر اختلالات و تحولات شتابان فناورانه مشخص می شود؛ از همین رو تاب آوری زنجیره تامین به یکی از محورهای اصلی گفتمان استراتژیک تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدلی استراتژیک برای زنجیره تامین تاب آور، به بررسی فرصت ها، چالش ها و نقش فناوری های هوشمند در مدیریت تدارکات مدرن می پردازد. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–پیمایشی است. جامعه آماری شامل مدیران ارشد و میانی حوزه های لجستیک، تدارکات و عملیات در شرکت های صنعتی و خدماتی ایران است که از میان آن ها ۲۴۸ نفر با روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی آن به تایید خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۴) تایید شد. نتایج آزمون کولموگروف–اسمیرنوف نشان داد توزیع داده ها نرمال نیست؛ بنابراین از آزمون های ناپارامتریک شامل آزمون تی تک نمونه ای استفاده شد. یافته ها نشان داد تمامی ابعاد تاب آوری استراتژیک شامل مدیریت ریسک پیش دستانه، انعطاف پذیری شبکه، به کارگیری فناوری های هوشمند، همکاری با تامین کنندگان، شفافیت سرتاسری و چابکی استراتژیک به طور معناداری بالاتر از میانگین نظری (p < ۰/۰۱) ارزیابی شده اند. همچنین نتایج گویای آن است که فناوری های هوشمند (هوش مصنوعی، تحلیل کلان داده، اینترنت اشیا، دوقلوی دیجیتال و بلاک چین) با امکان پذیر ساختن شناسایی پیش بینانه ریسک، تصمیم گیری لحظه ای و هماهنگی همکارانه، تاثیر قابل توجهی بر تاب آوری دارند. پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که طراحی زنجیره تامین تاب آور باید به مثابه یک قابلیت استراتژیک و نه صرفا یک دغدغه عملیاتی تلقی شود و فناوری های هوشمند باید در معماری حکمرانی زنجیره تامین نهادینه شوند.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: تاب آوری زنجیره تامین ، مدل سازی استراتژیک ، فناوری های هوشمند ، مدیریت تدارکات ، تحول دیجیتال ، مدیریت ریسک.