تحلیل رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی، مقایسه اجتماعی، عزت نفس و احساس تعلق مدرسه با بهزیستی روان شناختی دانش آموزان

گسترش شبکه های اجتماعی و ادغام روزافزون فناوری های ارتباطی با زندگی روزمره نوجوانان، محیط روان شناختی و اجتماعی رشد دانش آموزان را با تغییرات بنیادینی مواجه ساخته است. شبکه های اجتماعی از یک سو امکان برقراری ارتباط، دریافت حمایت اجتماعی، ابراز وجود، دسترسی به اطلاعات و مشارکت در فعالیت های آموزشی را فراهم می کنند و از سوی دیگر، در صورت استفاده افراطی یا غیرهدفمند می توانند با افزایش مواجهه با محرک های اجتماعی، اختلال در تمرکز، وابستگی به بازخورد دیگران، مقایسه اجتماعی و تضعیف برخی مولفه های خودارزیابی همراه شوند. در چنین شرایطی، بررسی بهزیستی روان شناختی دانش آموزان صرفا بر اساس میزان استفاده از رسانه های اجتماعی کفایت نمی کند، بلکه لازم است سازوکارهای روان شناختی و محیطی واسط میان تجربه دیجیتال و سلامت روانی آنان مورد توجه قرار گیرد. در این میان، مقایسه اجتماعی می تواند یکی از سازوکارهای مهم توضیح دهنده اثرات متفاوت شبکه های اجتماعی بر عزت نفس باشد؛ زیرا دانش آموز در فضای مجازی با نمونه هایی انتخاب شده، ویرایش شده و گاه آرمانی از زندگی، ظاهر، موفقیت و روابط دیگران مواجه می شود و ممکن است ارزشمندی خود را در مقایسه با آنان ارزیابی کند. پژوهش های داخلی نیز نشان داده اند که مقایسه اجتماعی، به ویژه در صورت جهت گیری صعودی، می تواند با کاهش عزت نفس، افزایش احساس ناکامی و برخی پیامدهای منفی روان شناختی همراه شود. در مقابل، عزت نفس مطلوب می تواند به عنوان منبعی درونی برای مقابله با فشارهای اجتماعی و تحصیلی عمل کند. هم زمان، احساس تعلق به مدرسه یک عامل محیطی مهم است که از طریق تجربه پذیرش، احترام، حمایت، امنیت و ارتباط با معلمان و همسالان، می تواند زمینه ای محافظتی برای بهزیستی روان شناختی ایجاد کند. بنابراین، رابطه میان استفاده از شبکه های اجتماعی و بهزیستی روان شناختی را باید رابطه ای چندبعدی دانست که در آن شدت و نوع استفاده، مقایسه اجتماعی، عزت نفس و کیفیت پیوند دانش آموز با مدرسه در تعامل با یکدیگر قرار دارند. هدف مقاله حاضر، تحلیل یکپارچه این روابط و تبیین سازوکارهای احتمالی میان متغیرهای مذکور در بستر مدرسه است. برآیند مطالعات بررسی شده نشان می دهد که سیاست های تربیتی موثر نباید صرفا بر کاهش زمان استفاده از شبکه های اجتماعی متمرکز باشند، بلکه باید هم زمان سواد رسانه ای، خودارزیابی واقع بینانه، تقویت عزت نفس، روابط حمایتی مدرسه و فرصت های مشارکت اجتماعی سالم را ارتقا دهند.کلمات کلیدی : شبکه های اجتماعی، مقایسه اجتماعی، عزت نفس، احساس تعلق به مدرسه، بهزیستی روان شناختی، دانش آموزان