تحلیل تاثیر یادگیری اکتشافی، خودتنظیمی، تفکر خلاق و یادگیری عمیق در دوره ابتدایی

دوره ابتدایی یکی از مهم ترین مراحل شکل گیری بنیان های شناختی، انگیزشی و مهارتی دانش آموزان است و کیفیت تجربه های یادگیری در این دوره می تواند مسیر رشد تحصیلی آنان را در سال های بعد تحت تاثیر قرار دهد. در الگوهای سنتی آموزش، بخش قابل توجهی از فرایند یاددهی یادگیری بر انتقال مستقیم محتوا، حفظ اطلاعات و بازتولید پاسخ های از پیش تعیین شده استوار بوده است؛ در حالی که تحولات نظری و عملی حوزه تعلیم و تربیت بر ضرورت حرکت به سوی یادگیری فعال، معنادار، مسئله محور و دانش آموزمحور تاکید دارند. در این میان، یادگیری اکتشافی، خودتنظیمی، تفکر خلاق و یادگیری عمیق چهار سازه مرتبط و مکمل محسوب می شوند که می توانند کیفیت تجربه آموزشی دانش آموزان ابتدایی را ارتقا دهند. یادگیری اکتشافی با فراهم کردن فرصت مشاهده، پرسشگری، فرضیه سازی، تجربه و کشف، دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به مشارکت کننده فعال در ساخت دانش تبدیل می کند. خودتنظیمی نیز با تاکید بر هدف گذاری، برنامه ریزی، نظارت، کنترل و خودارزیابی، زمینه تداوم و جهت دهی فعالیت های شناختی دانش آموز را فراهم می سازد. تفکر خلاق از طریق گسترش سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و توانایی تولید راه حل های متفاوت، امکان مواجهه سازنده با مسائل و موقعیت های جدید را افزایش می دهد و یادگیری عمیق، حاصل پیوند مفهومی میان دانش جدید و دانش پیشین، درک چرایی و چگونگی مفاهیم و توانایی انتقال آموخته ها به موقعیت های تازه است. هدف مقاله حاضر تحلیل ارتباط میان این چهار مولفه و تبیین سازوکارهای اثرگذاری متقابل آن ها در دوره ابتدایی است. بررسی پژوهش های داخلی نشان می دهد که یادگیری اکتشافی با افزایش مشارکت، انگیزش، یادگیری مفهومی و خلاقیت ارتباط دارد و خودتنظیمی با بهبود عملکرد تحصیلی، تمرکز، انگیزش و مسئولیت پذیری همراه است. همچنین شواهد پژوهشی بر نقش محیط یادگیری، فعالیت های پروژه محور، بازی های آموزشی، فناوری های نوین و تکالیف خلاقانه در تقویت تفکر خلاق و یادگیری عمیق تاکید دارند. بر مبنای تحلیل تلفیقی، می توان استدلال کرد که این متغیرها نه مجموعه ای از مهارت های مستقل، بلکه اجزای یک نظام یادگیری پویا هستند؛ به گونه ای که یادگیری اکتشافی فرصت فعالیت شناختی را ایجاد می کند، خودتنظیمی این فعالیت را هدایت و پایدار می سازد، تفکر خلاق دامنه تولید و بازسازی دانش را گسترش می دهد و یادگیری عمیق حاصل کیفیت بالای این فرایندهاست. کلمات کلیدی : یادگیری اکتشافی، خودتنظیمی، تفکر خلاق، یادگیری عمیق، دانش آموزان دوره ابتدایی