کاربرد هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال در شخصی سازی فرآیند یاددهی-یادگیری: فرصت ها و چالش های اخلاقی

تحول دیجیتال در نظام های آموزشی، مفهوم یاددهی و یادگیری را از الگوی نسبتا یکسان و معلم محور به سوی الگوهای انعطاف پذیر، داده محور و یادگیرنده محور سوق داده است. در این میان، هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال با قابلیت پردازش داده های آموزشی، تشخیص الگوهای یادگیری، تولید و تنظیم محتوا، ارائه بازخورد فوری، پیش بینی عملکرد و پشتیبانی از تصمیم گیری آموزشی، ظرفیت قابل توجهی برای شخصی سازی فرآیند یاددهی-یادگیری ایجاد کرده اند. شخصی سازی در این چارچوب صرفا به معنای ارائه محتوای متفاوت به دانش آموزان نیست، بلکه فرایندی چندبعدی است که در آن سرعت یادگیری، سطح دشواری، نوع فعالیت، شیوه ارائه محتوا، زمان بندی آموزش، نوع بازخورد و حتی مسیر حرکت یادگیرنده بر اساس ویژگی ها و شواهد حاصل از عملکرد او تنظیم می شود. پژوهش های داخلی نشان می دهند که سامانه های هوشمند و فناوری های نوین می توانند با شناسایی نقاط قوت و ضعف یادگیرندگان، طراحی مسیرهای آموزشی متناسب، افزایش تعامل و ارائه بازخورد بهنگام، کیفیت تجربه یادگیری را ارتقا دهند؛ بااین حال، تحقق این ظرفیت وابسته به کیفیت داده ها، شایستگی دیجیتال معلمان، زیرساخت فنی، دسترسی عادلانه و طراحی مناسب محیط های یادگیری است. از سوی دیگر، ورود هوش مصنوعی به آموزش، مجموعه ای از مسائل اخلاقی و اجتماعی را به وجود آورده است که نمی توان آن ها را صرفا مسائل فنی تلقی کرد. گردآوری و تحلیل داده های رفتاری و آموزشی، امکان شکل گیری پروفایل های دقیق از یادگیرندگان را فراهم می کند و در صورت نبود سیاست های روشن، می تواند حریم خصوصی و استقلال فردی آنان را تهدید کند. همچنین سوگیری داده ها و الگوریتم ها ممکن است به بازتولید یا حتی تشدید نابرابری های آموزشی منجر شود. مسئله شفافیت تصمیم های الگوریتمی، مسئولیت پذیری در برابر خطا، مالکیت فکری، وابستگی بیش از حد به فناوری، کاهش تعامل انسانی و احتمال تضعیف عاملیت معلم و یادگیرنده نیز از جمله چالش های مهم اخلاقی هستند. ازاین رو، استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی مستلزم آن است که فناوری در خدمت اهداف تربیتی قرار گیرد، نه اینکه اهداف تربیتی تابع محدودیت ها و منطق سامانه های فناورانه شوند. این مقاله با رویکرد مروری-تحلیلی، ابعاد کاربرد هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال در شخصی سازی یاددهی-یادگیری را بررسی کرده و سپس ظرفیت های آن در تولید محتوا، طراحی مسیر یادگیری، ارزشیابی، پشتیبانی از معلم، عدالت آموزشی و یادگیری فراگیر را تحلیل می کند. در ادامه، چالش های اخلاقی شامل حریم خصوصی، امنیت داده، سوگیری الگوریتمی، شفافیت، عدالت، استقلال انسانی و مسئولیت پذیری مورد بررسی قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی ، شخصی سازی یادگیری ، ابزارهای دیجیتال ، یاددهی-یادگیری ، اخلاق آموزشی