تبیین رابطه سواد رسانه ای و فناوری اطلاعات با یادگیری خودتنظیمی در دانش آموزان دوره های مختلف تحصیلی

تحولات شتابان فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی، محیط یادگیری دانش آموزان را از الگوی سنتی انتقال یک سویه دانش به محیطی چندرسانه ای، تعاملی، شبکه ای و تا حد زیادی دانش آموزمحور تغییر داده است. در چنین شرایطی، صرف دسترسی به ابزارهای دیجیتال و منابع رسانه ای برای دستیابی به یادگیری عمیق و پایدار کافی نیست؛ بلکه دانش آموز باید بتواند منابع اطلاعاتی را شناسایی و ارزیابی کند، پیام های رسانه ای را به صورت انتقادی تحلیل نماید، اهداف آموزشی خود را تعیین کند، مسیر یادگیری را برنامه ریزی و پایش نماید و در برابر بازخوردها راهبردهای خود را اصلاح کند. از این منظر، سواد رسانه ای و فناوری اطلاعات را می توان دو مولفه مهم محیط جدید یادگیری دانست که در تعامل با توانایی های شناختی، فراشناختی، انگیزشی و رفتاری یادگیرنده، ظرفیت شکل دهی به یادگیری خودتنظیمی را دارند. پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی، رابطه میان سواد رسانه ای، فناوری اطلاعات و یادگیری خودتنظیمی را در دوره های مختلف تحصیلی بررسی می کند. تحلیل مطالعات داخلی نشان می دهد که سواد رسانه ای از طریق ارتقای توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و تولید پیام، زمینه شکل گیری تفکر انتقادی و انتخاب آگاهانه منابع را فراهم می کند و از این مسیر می تواند بخشی از پیش نیازهای شناختی خودتنظیمی را تقویت نماید. فناوری اطلاعات نیز در صورت استفاده هدفمند، با فراهم کردن دسترسی گسترده به منابع، بازخورد سریع، امکان شخصی سازی، فرصت یادگیری مستقل و انعطاف پذیری زمانی و مکانی، بستر مناسبی برای برنامه ریزی، نظارت، خودارزیابی و اصلاح راهبردهای یادگیری ایجاد می کند. با این حال، رابطه مذکور خطی و خودکار نیست و عواملی همچون کیفیت زیرساخت، شایستگی فناورانه معلم، نوع طراحی آموزشی، سن و مرحله رشد دانش آموز، کیفیت محتوای دیجیتال، حمایت خانواده و میزان سواد اطلاعاتی می توانند شدت و جهت این رابطه را تغییر دهند. بنابراین، استفاده آموزشی از فناوری هنگامی بیشترین اثر را بر خودتنظیمی دارد که از سطح مصرف ابزار فراتر رفته و در قالب طراحی یادگیری مبتنی بر هدف گذاری، بازخورد، تامل، انتخاب و کنترل آگاهانه فعالیت های یادگیری سازمان دهی شود. در مجموع، شواهد داخلی از ضرورت نگاه تلفیقی به سه سازه سواد رسانه ای، فناوری اطلاعات و خودتنظیمی یادگیری حمایت می کنند و نشان می دهند که سیاست گذاری آموزشی باید توسعه شایستگی های دیجیتال و رسانه ای را هم زمان با آموزش صریح راهبردهای خودتنظیمی دنبال کند.کلمات کلیدی : سواد رسانه ای، فناوری اطلاعات، یادگیری خودتنظیمی، دانش آموزان، یادگیری دیجیتال