تاثیر یادگیری همیارانه، تنوع پذیری آموزشی و پذیرش تفاوت های فردی بر مشارکت و فرصت های برابر یادگیری

تحقق یادگیری باکیفیت در نظام های آموزشی معاصر، مستلزم عبور از الگوی یکسان سازی آموزش و حرکت به سوی محیط های یادگیری است که در آن تفاوت های فردی دانش آموزان نه به عنوان مانع، بلکه به عنوان بخشی طبیعی و ارزشمند از فرایند تربیتی پذیرفته شود. در این میان، یادگیری همیارانه، تنوع پذیری آموزشی و پذیرش تفاوت های فردی سه مولفه به هم پیوسته اند که می توانند کیفیت مشارکت دانش آموزان و میزان برخورداری آنان از فرصت های برابر یادگیری را تحت تاثیر قرار دهند. هدف مقاله حاضر، تحلیل رابطه میان این سه مولفه و تبیین سازوکارهایی است که از طریق آن ها می توان مشارکت شناختی، رفتاری و عاطفی دانش آموزان را افزایش داد و هم زمان از بازتولید نابرابری های آموزشی در کلاس درس جلوگیری کرد. بررسی پژوهش های داخلی نشان می دهد یادگیری مشارکتی زمانی می تواند به مشارکت واقعی منجر شود که ساختار گروه، مسئولیت فردی، وابستگی متقابل، تعامل سازنده و نقش فعال همه اعضا به صورت هدفمند طراحی شود. از سوی دیگر، تنوع پذیری آموزشی به معنای ارائه یکسان محتوا و فعالیت برای همه یادگیرندگان نیست، بلکه مستلزم انعطاف در شیوه ارائه محتوا، فعالیت های یادگیری، سطح دشواری، سرعت آموزش، نوع بازخورد و شیوه ارزشیابی است. توجه به تفاوت های شناختی، انگیزشی، عاطفی، اجتماعی و توانمندی های فردی می تواند زمینه مشارکت دانش آموزانی را فراهم سازد که در آموزش یکسان و معلم محور کمتر فرصت ابراز توانایی های خود را پیدا می کنند. یافته های پژوهشی همچنین نشان می دهد که پذیرش تفاوت های فردی، در صورت همراهی با حمایت عاطفی معلم و ایجاد محیط یادگیری امن، می تواند به افزایش خودکارآمدی، تعلق، انگیزش و مشارکت تحصیلی بینجامد. از منظر عدالت آموزشی نیز فرصت برابر الزاما به معنای رفتار کاملا یکسان با همه دانش آموزان نیست؛ بلکه به معنای فراهم کردن شرایطی است که هر دانش آموز متناسب با نیازها و موانع یادگیری خود امکان دسترسی موثر به اهداف آموزشی را داشته باشد. برآیند تحلیلی مطالعات نشان می دهد ترکیب یادگیری همیارانه با آموزش متنوع و حساس به تفاوت های فردی، ظرفیت آن را دارد که کلاس درس را از محیطی مبتنی بر رقابت و مقایسه به محیطی مشارکت محور، حمایتی و فرصت آفرین تبدیل کند. بااین حال، اجرای چنین رویکردی به توانمندی حرفه ای معلم، انعطاف برنامه درسی، مدیریت هدفمند گروه ها، ارزشیابی مستمر و پرهیز از برچسب زنی دانش آموزان نیازمند است. در نتیجه، عدالت آموزشی در سطح کلاس بیش از آنکه محصول یک روش تدریس منفرد باشد، پیامد طراحی یک نظام یادگیری است که در آن تفاوت، مشارکت و فرصت برابر در یک چارچوب منسجم به یکدیگر پیوند می خورند.