تاثیر بازیهای رایانه ای بر مهارتهای شناختی و هیجانی دانش آموزان

بازی های رایانه ای در دهه های اخیر به یکی از پرکاربردترین ابزارهای سرگرمی و یادگیری در میان کودکان و نوجوانان تبدیل شده اند و بخش قابل توجهی از اوقات فراغت دانش آموزان را به خود اختصاص داده اند. پیشرفت فناوری های دیجیتال، توسعه اینترنت پرسرعت و گسترش تلفن های هوشمند موجب شده است که بازی های رایانه ای از یک فعالیت صرفا تفریحی به محیطی تعاملی برای یادگیری، حل مسئله، تصمیم گیری و تعامل اجتماعی تبدیل شوند. همین تحول سبب شده است که پژوهشگران علوم تربیتی، روان شناسی شناختی و علوم اعصاب شناختی توجه ویژه ای به بررسی آثار این بازی ها بر رشد ذهنی، شناختی و هیجانی دانش آموزان داشته باشند. در سال های اخیر، نتایج پژوهش های داخلی و خارجی نشان داده است که آثار بازی های رایانه ای را نمی توان صرفا مثبت یا منفی دانست، بلکه نوع بازی، مدت استفاده، محتوای آموزشی یا خشونت آمیز، ویژگی های شخصیتی دانش آموز و میزان نظارت والدین و معلمان در تعیین پیامدهای آن نقش اساسی دارند.هدف این پژوهش، بررسی جامع تاثیر بازی های رایانه ای بر مهارت های شناختی و هیجانی دانش آموزان است. مهارت های شناختی شامل توجه، تمرکز، حافظه فعال، سرعت پردازش اطلاعات، استدلال منطقی، حل مسئله، تصمیم گیری، انعطاف پذیری شناختی، خلاقیت و برنامه ریزی ذهنی بوده و مهارت های هیجانی نیز شامل خودآگاهی، خودتنظیمی، کنترل هیجان، همدلی، مسئولیت پذیری، مدیریت استرس، تاب آوری، انگیزش و تعاملات اجتماعی می شوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای انجام شده و یافته های پژوهش های معتبر داخلی و بین المللی مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفته اند.نتایج بررسی ها نشان می دهد که بازی های رایانه ای آموزشی، فکری، راهبردی و شبیه سازی در صورت استفاده هدفمند می توانند موجب بهبود حافظه کاری، افزایش تمرکز، ارتقای سرعت پردازش اطلاعات، تقویت مهارت حل مسئله، افزایش انعطاف پذیری شناختی و رشد خلاقیت دانش آموزان شوند. همچنین برخی بازی های گروهی و مشارکتی، زمینه مناسبی برای تقویت مهارت های ارتباطی، همکاری، مسئولیت پذیری، مدیریت هیجان و افزایش انگیزش تحصیلی فراهم می کنند. بر اساس یافته های این پژوهش، مدیریت صحیح زمان استفاده از بازی ها، انتخاب بازی های متناسب با سن و اهداف آموزشی، آموزش سواد رسانه ای، مشارکت فعال خانواده و مدرسه و استفاده از ظرفیت بازی محور در آموزش می تواند زمینه بهره گیری از مزایای شناختی و هیجانی بازی های رایانه ای را فراهم کرده و در عین حال از پیامدهای منفی آن جلوگیری کند. همچنین پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با بهره گیری از بازی های آموزشی استاندارد و طراحی برنامه های یادگیری مبتنی بر بازی، از ظرفیت این فناوری در ارتقای کیفیت آموزش و پرورش بهره برداری کنند.کلیدواژه ها: بازی های رایانه ای، مهارت های شناختی، مهارت های هیجانی، خودتنظیمی هیجانی،روان شناسی تربیتی، فناوری آموزشی.