بررسی نقش هوش هیجانی معلمان در مدیریت کلاس درس و ارتقای انگیزش تحصیلی دانش آموزان

کلاس درس محیطی صرفا شناختی نیست، بلکه عرصه ای اجتماعی، ارتباطی و هیجانی است که کیفیت تجربه دانش آموزان از یادگیری در آن، تا حد زیادی تحت تاثیر نحوه رفتار و تعامل معلم قرار می گیرد. در چنین بستری، هوش هیجانی معلم به عنوان مجموعه ای از توانایی های مرتبط با شناخت، ارزیابی، تنظیم و به کارگیری هیجان ها، می تواند نقش مهمی در مدیریت اثربخش کلاس، کیفیت روابط معلم و دانش آموز و شکل گیری انگیزش تحصیلی ایفا کند. هدف مقاله حاضر، تحلیل پیوند میان هوش هیجانی معلمان، مدیریت کلاس درس و انگیزش تحصیلی دانش آموزان با تکیه بر پژوهش های فارسی و داخلی است. بررسی شواهد پژوهشی نشان می دهد که هوش هیجانی معلم از طریق سازوکارهایی مانند خودآگاهی، تنظیم هیجانی، همدلی، ارتباط موثر، کنترل تنش و مدیریت تعارض، شرایطی فراهم می کند که در آن نظم کلاسی از شکل صرفا کنترلی فاصله گرفته و به فرایندی تربیتی و حمایتگر تبدیل می شود. معلمی که قادر است هیجان های خود را در موقعیت های دشوار کنترل کند، رفتار دانش آموز را به صورت غیرشتاب زده تفسیر نماید و واکنش متناسبی نشان دهد، احتمال بیشتری دارد که محیطی امن، منصفانه و قابل پیش بینی ایجاد کند. چنین محیطی به نوبه خود می تواند احساس تعلق، مشارکت، خودکارآمدی و علاقه به یادگیری را تقویت کند. شواهد داخلی همچنین از وجود رابطه مثبت میان هوش هیجانی معلمان و انگیزش تحصیلی دانش آموزان حمایت می کنند و نشان می دهند که مولفه هایی مانند همدلی و مهارت های اجتماعی در این ارتباط اهمیت ویژه ای دارند. در عین حال، تحلیل انتقادی مطالعات نشان می دهد که بخش قابل توجهی از پژوهش های موجود توصیفی، همبستگی و مبتنی بر ابزارهای خودگزارشی اند؛ بنابراین، برای استنتاج های علی و طراحی برنامه های مداخله ای، مطالعات طولی و آزمایشی بیشتری ضروری است. برآیند ادبیات بررسی شده نشان می دهد که توسعه هوش هیجانی معلمان نباید مهارتی جانبی تلقی شود، بلکه باید بخشی از شایستگی حرفه ای معلم و یکی از مولفه های برنامه های تربیت معلم و آموزش ضمن خدمت باشد. در این چارچوب، مدیریت کلاس و انگیزش تحصیلی دو پیامد مستقل و جدا از هوش هیجانی نیستند، بلکه در یک زنجیره تعاملی قرار دارند که در آن کیفیت تنظیم هیجان معلم، کیفیت رابطه آموزشی، جو کلاس، مشارکت دانش آموز و در نهایت انگیزش و عملکرد تحصیلی را تحت تاثیر قرار می دهد.کلمات کلیدی : هوش هیجانی معلم، مدیریت کلاس درس، انگیزش تحصیلی، تعامل معلم و دانش آموز، جو کلاس، یادگیری